De Sleutel Logo

STEUN DE SLEUTEL

klik hier

 



STEUN DE SLEUTEL

klik hier

 



Na remoralisatie, remediatie en rehabilitatie komt….”recovery of herstel”!

AANVAARDEN VAN BEPERKINGEN, ONTDEKKEN VAN NIEUWE MOGELIJKHEDEN

Binnen de visie op verslaving en de behandeling van personen met een verslaving van De Sleutel  staat dat het uiteindelijke doel is dat de cliënt zijn of haar autonomie herwint. Dit betekent dat we streven naar herstel of recovery. Waarom voegen we deze laatste R toe aan het oorspronkelijke 3-R model en wat is recovery of herstel?
In de visie van de Sleutel  op verslaving en de behandeling daarvan, geven we een centrale plaats aan het 4-R model. We hebben in vorige De Sleutelmagazines reeds geschreven over remoralisatie, remediatie en rehabilitatie. Het oorspronkelijke model  van Howard, Lueger e.a. beschreef slechts deze 3 fasen. Geen vier maar slechts drie R-en! “Recovery “ werd immers later toegevoegd door andere auteurs zoals Cor de Jong. In het Nederlands vertalen we recovery als herstel. 

Meerdere opvattingen
Er zijn meerdere opvattingen beschreven omtrent het herstelbegrip; de klinische literatuur is dus zeker niet éénduidig omtrent de inhoud en functie van dit begrip. Maar er zijn wel altijd een aantal gemeenschappelijk kenmerken.  Met name dat  de rol van de professionele hulpverlener wordt teruggeschroefd en de autonomie van de cliënt komt op de voorgrond. We kunnen in het algemeen zeggen dat de vermaatschappelijking van de zorg de trend is die leidde naar een meer prominente plaats van herstel in de behandeling van chronische problematieken.

In de literatuur zijn er auteurs zoals Anthony die herstel die zeer duidelijk  situeren in deze recente beweging van vermaatschappelijking van de zorg . De chroniciteit van een problematiek staat daar dan echt in de focus: de rehabilitatiegedachte en de herstelgedachte vloeien in elkaar over en worden niet scherp van elkaar gescheiden. Behandeling (cure)  vloeit zo opnieuw over in zorg (care): dienstverlening die erop gericht is om mensen die jarenlang afhankelijk waren van cure, helpen om te  functioneren op een zo volwaardig mogelijke plaats in de maatschappij. Herstel heeft zo een sterk emancipatorische betekenis: met name het ervaren van een betekenisvol leven, ondanks de beperkingen van de ziekte. Ondanks het feit dat er nog bepaalde symptomen aanwezig zijn, beleeft de cliënt toch vooruitgang in de kwaliteit van zijn leven.

RijMensen4web

Herstelgericht werken is iets wat de cliënt vooral zelf doet


Het herstelbegrip heeft echter ook een lange traditie in de verslavingszorg.  Het neemt  een centrale plaats in binnen het klassieke TG-denken (1), dat zijn wortels vindt in het A.A. gedachtengoed (2). Herstel moeten we hier zien als de toestand waarin er op stabiele wijze abstinentie van druggebruik is verworven.  Herstel is echter niet de laatste fase van een veranderingsproces. De herstelfase wordt immers nog  gevolgd door “continuance” en  “integration and identity change” (DeLeon). 

Zelfhulporganisaties zoals de A.A. en vergelijkbare andere, gebruiken herstel als een globaal begrip. Alle stappen naar een sober leven of abstinentie vallen er onder. Herstellen is hier in feite een synoniem voor het gehele genezingsproces. Het gemeenschappelijk kenmerk van deze organisaties is dat “mutual aid” gezien wordt als de kern van het genezingsproces. Herstel wordt  in de eerste plaats ondersteund  door lotgenoten: zij helpen elkaar in hun streven naar abstinentie. White en co beschrijven de recente ontwikkelingen in deze beweging en wijzen er op dat formele hulp – van welke  aard ook, professionele of wederzijdse hulp - niet altijd nodig blijkt te zijn. Er zijn personen die herstellen van hun symptomen zonder deze formele hulp.  Dit blijkt  op te gaan voor drie kwart van de personen die te maken hebben met een verslavingsproblematiek. Er is echter niet zoveel geweten over het natuurlijk verloop van een verslaving.  Interessant is wel dat tijdens de uitvoering van wetenschappelijk  onderzoek wordt vastgesteld dat in de controlegroepen soms tot 20% van de personen herstelt tot op het niveau van de successen binnen de behandelende groep. Dit betekent niet dat deze personen zouden veranderen zonder inspanning, maar wel dat ze de inspanning leveren zonder formele hulp. Tijdens hun herstelproces maken zij ongetwijfeld gebruik van hetzelfde soort interventies die ook door hulpverleners ingezet worden.

recovery bis• Omschrijving van het begrip herstel:
Herstel kan de definitieve genezing inhouden, of de quasi  totale afwezigheid van symptomen. Daarom zijn echter de vrienden van vroeger niet terug en is de eenzaamheid en de leegte niet weg.  De persoon kan de controle en de regie over het eigen leven wel teruggewonnen hebben.
Herstel  is een proces dat dus nog verder gaat na het einde van de formele behandeling. Het is het subjectief, persoonlijk proces van de zoektocht naar een betekenisvol leven. Daar waar rehabilitatie gericht is op het oplossen van problemen op de levensterreinen naast de eigenlijke verslaving, is herstel  gericht op de toekomst, op verdere ontwikkeling.

• Herstelkapitaal:
Een interessant begrip is ”herstelkapitaal” ( Cloud en Granfield). Dit is de kwantiteit en de kwaliteit van de  interne en externe bronnen die een persoon heeft om herstel in gang te zetten en te behouden. Wie een groot herstelkapitaal heeft, kan zelfs bij zeer ernstige problemen het doen met weinig of geen formele hulp. Personen met een klein herstelkapitaal kunnen echter zelfs bij mildere problemen reeds  formele hulp nodig hebben.

Herstelgericht werken

Binnen onze visie op verslaving en behandeling van verslaving staat dat wij wensen dat de cliënt zijn autonomie herwint. Dit komt neer op streven naar herstel of recovery. Wat betekent dit voor de concrete interventies?
In de herstelfase zijn de kernsymptomen van de verslaving dusdanig verbeterd dat ze niet langer interfereren met het algemeen functioneren. Het gevolg hiervan is dat  de diagnose van verslaving of afhankelijkheid niet langer kan gesteld worden. Dit heeft implicaties op de zorgbehoefte, op de tevredenheid over de aangeboden zorg en de kwaliteit van het leven. Van de behandelaar wordt verwacht dat hij de traditionele hiërarchische patiënt-therapeut-relatie verlaat ten voordele van een hulpverleningsrelatie gebaseerd op gelijkheid.

De cliënt leeft in de herstelfase in principe als een gewone burger in de samenleving. Hij heeft zijn eigen plaats gevonden in de maatschappij en participeert daaraan volgens de eigen wensen en mogelijkheden. De cliënt is meester geworden over zijn verslavingssymptomen en heeft een verantwoorde keuze gemaakt omtrent abstinentie. Maar ex-verslaafd zijn is niet gelijk aan niet-verslaafd zijn. Er zal blijvend sprake zijn van een kwetsbaarheid.

Ontdekken van nieuwe mogelijkheden

recoveryOok al is de acceptatie van deze (rest)symptomen een kenmerk van deze fase, het gaat toch vooral ook over de ontdekking van nieuwe mogelijkheden. Dit wordt geïllustreerd in de publicaties die stellen dat betaald of onbetaald werk hebben, belangrijk is. Dit betekent bij voorbeeld: aandacht hebben voor attitudes en competenties die tijdens de verslavingsperiode niet aan bod kwamen, deze leren kennen en ontwikkelen, maar ook nieuwe competenties leren kennen, verwerven en toepassen. Iemands zelfbeeld kan hierdoor positief beïnvloed worden. Een tewerkstelling is niet alleen een wijze om financieel meer armslag te krijgen, maar op zijn beurt  een manier om een netwerk op te bouwen van collega’s die de cliënt kunnen steunen of die door de cliënt gesteund worden… Op die manier leert men  om via elkaar nieuwe interesses en activiteiten aan te boren. Een actief leven wordt mogelijk!

Ook al loopt het nieuwe leven van een persoon die worstelde met een verslaving zeker niet perfect, een herstelde persoon kan dingen gaan doen waarover hij nooit gedroomd had tijdens de periode waarin hij verslaafde was. De participatie aan het maatschappelijk gebeuren gaat echter ruimer dan tewerkstelling. Investeren in zinvolle vrije tijd en in de vriendenkring zijn even belangrijk, naast het opnemen van maatschappelijke rollen, zoals bijvoorbeeld vader zijn, buur zijn, teamlid zijn in een sportclub.
Herstelgericht werken is iets wat de cliënt of de bewoner vooral zelf doet. De professional staat in deze fase duidelijk op de achtergrond, hij is niet meer echt aan zet. De professional ondersteunt de cliënt om zijn eigen doel na te streven. De hulpverlener onderhoudt contact met zijn cliënt en is eerder ondersteunend dan agerend. De ervaringsdeskundigheid en de zelfredzaamheid van de cliënt worden erkend en gestimuleerd.

Lucifers1web

Beperkingen aanvaarden helpt nieuwe mogelijkheden ontdekken


Het chronische aspect van verslaving maakt dat het aangaan van een langdurende vertrouwensrelatie met de behandelaars  een dragende structuur is  die toelaat dat belangrijke klippen kunnen genomen worden. Het gevolg is dat de hulpverlener meer de rol van coach, mentor en partner zal spelen. De hulpverlener is meer aanwezig op de achtergrond ; niet passief maar wel aandachtig, niet directief maar wel ruimte creërend, competent maar niet almachtig.
Het eigen maatschappelijk steunsysteem van de cliënt staat centraal: dit stelt de cliënt in staat om te leven, te wonen en te functioneren overeenkomstig de eigen wensen en vermogens. Zoals hoger beschreven staat heeft niet elke cliënt eenzelfde herstelkapitaal. Sommigen beschikken over een groot herstelkapitaal, bij anderen blijkt die recoverycapaciteit eerder klein te zijn.

Naargelang de positie van de cliënt op dit continuüm tussen géén en héél groot herstelkapitaal, zal de positie van een hulpverlener eveneens variëren. Ooit nam de hulpverlener een sturende positie in, later is de houding van waaruit gewerkt wordt veel meer accepterend. Die houding is  niet fatalistisch accepterend, maar is integendeel erg gericht op het geven van hoop en op ontdekking van de nieuwe mogelijkheden die zich in het leven van de herstelde persoon voordoen. Hoop geven primeert zelfs boven de aanvaarding van de kwetsbaarheid. En komen we zo niet weer in de buurt van remoralisatie?

Robrecht Keymeulen

(maart 2014)

 

Lees hier meer over onze Visie op verslaving

aanverwante informatie Vernieuwde visie op verslaving gedragen na intense studiedag

 


Literatuur
- Howard K, Lueger H, e.a., A Phase Model of Psychotherapy ,Outcome. Causal Mediation of Change, Journal of Consulting and Clinical Psychology, 1993, 4, 678-685.
- De Jong Cor, Chronisch verslaafd: de Therapeut, de Patiënt en de Ziekte, 2006. NISPA, Nijmegen.
- De Leon G, Integrative Recovery: a Stage Paradigm, Substance Abuse, 1996, 1, 51-63.
- Anthony W, Cohen M, e.a., Psychiatric Rehabilitation, Boston, Centre for Psychiatric Rehabilitation.
- White W, Kelly J en Roth J, New Addiction-Recovery Support Institutions: Mobilizing support Beyond Professional Treatment and Recovery Mutual Aid, 2012, Journal of Groups in Addiction and Recovery, 2-4, 297-317.
- Cloud W, Cranfield R, Natural Recovery from Substance Dependency: Lessons for Treatment Providers, 2001, Journal of Social Work Practice in the Addictions, 1, 83-104.

(1) TG: Therapeutische Gemeenschap
(2) AA: Anonieme Alcoholisten

filmpjeimage

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Gelieve akkoord te gaan met onze privacy overeenkomst.
Bekijk de privacy voorwaarden.

Agenda

September
  • 8
    10:00 Zee-zeildag 2019

    Meer info over de "varen voor het goede doel" editie 2019 mag u hier binnenkort verwachten.

    Lees meer

    Link naar website o.m. met reacties van deelnemers van vorige edities.

Oktober
  • 7
    19:30 Dagcentrum Mechelen viert 25 jarig bestaan met Filmavond

    Dagcentrum Mechelen viert op maandag 7 oktober zijn 25-jarig bestaan met een filmavond. De viering wordt georganiseerd i.s.m. met het Filmhuis. Samen zetten we een parel van Gus Van Sant in de kijker: ‘Don’t Worry He Won’t Get Far On Foot.’ Een film die een mooi beeld schetst van een man in herstel. Hij maakt er het beste van, ondanks zijn beperkingen. Vooraf is er een receptie en om 20u30 vangt de film aan. Meer nieuws volgt!

  • Volledige agenda