De Sleutel Logo

Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



De R van Rehabilitatie

Deze bijdrage is de derde in een reeks over de 4 R-en. Eerst bespraken we remoralisatie of hoe we iemand weer hoop doen krijgen dat het nog anders kan. We vervolgden met de bespreking van remediatie of hoe we de verslaving zelf in de focus van de behandeling brengen. De derde “R”, waar we het nu willen over hebben, is rehabilitatie. Het doel van rehabilitatie is om het functioneren in het dagelijks leven te verbeteren op gebieden zoals werk en opleiding, financiële situatie, wonen, familiale en sociale relaties, vrije tijd, eventuele chronische lichamelijke of psychische problemen. Op het moment dat rehabilitatie in de focus komt is de verslaving zelf onder controle gebracht. De laatste “R”, die van recovery of herstel, wordt volgende keer belicht.

Positiever geformuleerd gaat rehabilitatie over hoe iemand terug een volwaardige plaats kan innemen in de maatschappij.  Hoe kan hij een nieuwe levensstijl  verwerven die hem toelaat om een nieuwe identiteit te ontwikkelen die verder gaat dan deze van ex-druggebruiker, ondanks het feit dat er latent nog een chronische problematiek aanwezig is. Een leven na een behandeling zou gedreven moeten worden door interne motivatie en niet bepaald mogen worden door de vermijding van vervelende consequenties. Dit betekent dat een clean leven op zichzelf belonend wordt, waardoor activiteiten die geassocieerd zijn met druggebruik, niet meer relevant zijn.

Vrije tijd

web Rehabilitatie traject

Verslaafd zijn is een fenomeen dat veel tijd in beslag nam. Eens ontwend komt er daarom veel  tijd vrij. Het feit dat iemand verslaafd is geweest  - ook al is hij geremedieerd  - heeft wel een aantal blijvende consequenties voor zijn vrije tijd. Dat betekent bijvoorbeeld dat een aantal alternatieven in de vrije tijd die voor een ‘gewone ‘ mens  wel kunnen – denk aan gewoon iets gaan drinken  - voor een ex-verslaafde  geen goed idee zijn.  Hij blijft immers een risico voor verslaving met zich meedragen net omdat hij ooit al eens verslaafd was. Zo is het aangaan van nieuwe sociale contacten een belangrijk doel, maar waar doe je dit? Moet dit gekoppeld zijn aan de context van cafébezoek of dancingbezoek zoals we dit bij vele niet-verslaafde jongeren zien? Leg je daar trouwens zo gemakkelijk contacten?  En als je daar die contacten legt, is het dan wel met de juiste personen? Sporten kan wel een leuke vrijetijdsactiviteit worden ; daarom is het belangrijk om tijdens de behandelingsfase  hier al  mee te beginnen, om  dan tijdens de rehabilitatiefase verder te kunnen gaan. In elk geval blijkt ondersteuning bij de zoektocht naar wat men leuk vindt en waar men dit kan doen, dikwijls noodzakelijk. Hoe doe je dit? Ex-verslaafden hebben niet altijd de vaardigheden om met de nieuw verworven vrije tijd en de nieuwe situaties om te gaan.

Opleiding en tewerkstelling

De participatieladder is een handige tool om in kaart te brengen waar een individu op een bepaald moment staat inzake participatie in het maatschappelijk gebeuren. In het W² decreet van 1 juli 2011 van de Vlaamse Gemeenschap krijgt de participatieladder een centrale plaats. Elders in dit magazine leest u concrete informatie over dit instrument. Deze tool concretiseert de huidige mate van participatie van een individu in de maatschappij. De participatieladder laat toe om stapsgewijs en concreet aan te geven wat de volgende doelen en interventies zullen zijn.  Het is bovendien interessant  dat hierdoor de verschillende disciplines (bijvoorbeeld: activerende werkvloer, wonen, vrije tijd, therapeutische zorg ) in één geheel kunnen werken,  met behoud van hun specifieke focus. Dit betekent dat in één interventie, maar weliswaar fasegericht, begeleiders van verschillende zorgsectoren, hun eigen knowhow binnenbrengen in één geïntegreerd individueel plan.

Om doelgericht naar (her)integratie te werken vertrekken wij van volgende kernwoorden: herstelgericht, participatief en empowerend. Het eigenaarschap van het rehabilitatieplan ligt bij de cliënt. Van bij aanvang wordt samen met de cliënt een actief ontwikkelingsgericht rehabilitatieplan opgesteld. In dit plan worden vooropgestelde doelen aangaande maatschappelijke participatie, identiteits- en competentieontwikkeling samen vastgelegd, geëvalueerd en waar nodig bijgestuurd. De rehabilitatie is dus in sé een individueel en uniek traject, maar de context (familie en/of belangrijke derden) wordt actief betrokken in dit proces.

Binnen De Sleutel geven we een centrale plaats aan de opleidings-en tewerkstellingsmogelijkheden. Kunnen werken impliceert ook een eigen inkomen kunnen verwerven, maar ook een ander zelfbeeld krijgen en nieuwe sociale relaties opbouwen. Werk dient niet alleen opgevat te worden als werken in het normaal economisch circuit, want dit is niet meer mogelijk voor iedereen. Werk kan ook deelname aan een activerende werkvloer betekenen of contractuele tewerkstelling in een beschermd circuit.

De vaardigheid om te leren werken wordt best verworven in een omgeving die zo veel als mogelijk een effectieve werksituatie benadert.  In een werkatelier worden arbeidsmatige opdrachten aangeboden.  Binnen deze omgeving kan een effectieve training van arbeidsvaardigheden efficiënt gebeuren. Stages op de reële werkvloer zullen steeds een mogelijk ingrediënt zijn. Het systematisch verwerven van arbeids- en verwante sociale competenties verloopt in 3 fasen. Samengevat kunnen we stellen dat we tijdens fase 1 de focus leggen op het trainen van basisvaardigheden, tijdens fase 2 concentreren we ons op het leren nemen van verantwoordelijkheid en tijdens fase 3 gebeurt een screening en oriëntatie (1). (lees meer over De Activerende Werkvloer)

Binnen dergelijk veilig werkatelier krijgen de doelgroepwerknemers de ruimte om onder andere hun persoonlijke talenten en gebreken, hun relationele mogelijkheden enz.. te ontdekken en hiermee te experimenteren. Om dit te integreren in een nieuw zelfbeeld kan een beroep worden gedaan op de ervaring en deskundigheid van drug- en andere hulpverlening. Een aansluitende interventie is dan het eerste contact met de arbeidscoach.

Wonen

Zeker voor wie langere tijd opgenomen was en niet terug kan naar zijn vorig netwerk, is wonen een belangrijk aandachtspunt tijdens de rehabilitatie. Nazorghuizen en initiatieven in beschut wonen gaan verder dan het aanbieden van een hotelfunctie, ze activeren hun bewoners ook op gebied van vrije tijd, sociale contacten en werk.

Community Reinforcement Approach en de andere levensterreinen

Wat we tot hier toe beschreven hebben wordt in de klinische en wetenschappelijke literatuur  vermeld  onder de noemer van CRA of Community Reinforcement Approach.  Ook andere thema’s worden onder de noemer CRA ondergebracht. Zo worden er in de Nederlandstalige literatuur niet minder dan 11  CRA-procedures beschreven:

• een psycho-educatief overzicht van wat essentieel is in CRA met afname van een tevredenheidslijst,  vaststellen van behandeldoelen

• behandeldoelen en functieanalyse

• behandeldoelen en communicatievaardigheden

• behandeldoelen en probleem oplossen

• behandeldoelen en sociaal netwerk • behandeldoelen en sobriety sampling (2)

• behandeldoelen en middelen weigeren

• behandeldoelen en plezierige activiteiten

• behandeldoelen en terugvalmanagement

• behandeldoelen en medicatie

• behandeldoelen en relatietherapie.  

U merkt het: in een CRA aanpak worden de concrete behandeldoelen nooit uit het oog verloren! CRA tracht de cliënt te helpen bij het bereiken van een drugvrije levensstijl  door de sociale levensstijl van de cliënt te beïnvloeden.

web rehabilitatie  (foto http://www.flouartistiek.be/)

We trachten de sociale omgeving van de cliënt zodanig te herorganiseren zodat deze uiteindelijk gekenmerkt wordt door belonende elementen.

Hierdoor geeft deze nieuwe levensstijl voldoening en wordt hij een concurrent voor de voordelen die druggebruik met zich meebracht. Het doel is dus dat het sociale netwerk, de tewerkstelling, de familiale relaties en de vrije tijd voldoende bekrachtigende elementen gaan inhouden zodat een cleane levensstijl intrinsiek motiverend wordt. Een essentieel element van CRA is vaardigheidstraining. We kunnen er immers niet van uitgaan dat elke cliënt de vaardigheden bezit om niet-druggerelateerde doelstellingen te bereiken. De interventies omvatten:  training van de vaardigheid om het eigen gebruikspatroon te herkennen, om te weigeren bij aanbieding van drugs, om hoge risicosituaties met betrekking tot herval te identificeren en er leren mee om te gaan (terugvalpreventie).

Rehabilitatie  = Multidisciplinair en  Interprofessioneel samenwerken

Een goede rehabilitatie laat  toe om op structurele wijze de interventies op verschillende levensterreinen te combineren zodat we inspelen op de noden en verwachtingen van onze cliënten. Maar rehabilitatie gaat verder dan het herstel van de opgelopen schade:  we willen dat de verslaafde leert om een leven op te bouwen dat belonend is zonder dat er middelenmisbruik aan te pas komt.

Medewerkers in een rehabilitatieprogramma moeten professioneel opgeleid zijn om in team te werken en over verschillende competenties beschikken. Dit team gaat gestructureerd en methodisch te werk. Van teamleden wordt verwacht dat zij discipline-overstijgend werken en dat zij buiten het centrum, met collega’s binnen en buiten hun eigen netwerk, tot een volwaardige en intensieve samenwerking komen.

Tijdens de rehabilitatie komt de professionele hulpverlener nog sterk op de voorgrond. Dat zal minder het geval zijn tijdens de herstel- of recoveryfase. Deze laatste fase bespreken we volgende keer.

Robrecht Keymeulen

(november 2013)

 

Lees hier hier meer over onze Visie op verslaving

(1) Meer over onze methodiek rond “Activering binnen Sociale Werkplaats De Sleutel”  in het De Sleutelmagazine 33, blz 14-15 of via link naar “de Activerende werkvloer”).

(2) Periodes van clean zijn

filmpjeimage

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Gelieve akkoord te gaan met onze privacy overeenkomst.
Bekijk de privacy voorwaarden.