De Sleutel Logo

Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Remediatie of behandeling werkt!

Verslaving is een complexe aandoening. Eens de motivatie aanwezig om het kernprobleem van verslaving aan te pakken, rijst al snel de vraag van het hoe. Welke remedies kunnen we toepassen? In hoeverre is genezing trouwens mogelijk? In onze bijdrage over Remediatie (de tweede R in onze reeks) lichten we toe hoe we onze cliënten echt leren loskomen van hun druggebruik. Welke inspanningen er m.a.w. kunnen gedaan worden om los te komen van de chronische en complexe problematiek van het verslaafd zijn.

1. Situering
In een vorige bijdrage hadden we het over remoralisatie, hoop krijgen en geloven hebben dat je kan loskomen van je verslaving. Eens de zin er is om het kernprobleem aan te pakken, rijst uiteraard de vraag van het hoe. Op welke wijze en in welke mate kan dit?  Welke remedies kunnen we toepassen tegen verslaving? In hoeverre is genezing trouwens mogelijk? Remediatie is het woord dat weergeeft welke inspanningen er kunnen gedaan worden om los te komen van de chronische en complexe problematiek van het verslaafd zijn.
We hebben het hier over loskomen van het actuele druggebruik. Maar het gaat ook over het verminderen van het lijden dat door het chronische symptoom veroorzaakt wordt. En dit zowel op fysiek gebied als op psychologisch terrein.  Loskomen van de context die de verslaving in stand houdt, hoort hier ook bij. In een latere bijdrage gaan we het thema van de rehabilitatie aansnijden. Dat gaat over het herstel van de levensgebieden die door de verslaving aangetast zijn.

hand remediatie flou artistiek© www.flouartistiek.be

2. Voor wie?
In de verslavingszorg hanteren we het transtheoretische model over veranderingsprocessen van Prochaska en DiClemente. Dit model onderscheidt verschillende fasen in het veranderingsproces dat een individu doormaakt: van ontkenning van het probleem, over nadenken omtrent de aard van het probleem tot een beslissing en actie om al dan niet te veranderen en de uiteindelijk bereikte resultaten te consolideren. Belangrijk voor een geslaagde remediatie is dat de persoon moet durven, willen, kunnen praten over zijn gebruik en dat er een minimale mate van acceptatie is van de problematische kanten van het druggebruik. Met andere woorden: de persoon bevindt zich minstens in de beschouwingsfase van het model van Prochaska en DiClemente.

3. Welke interventies?
Om de inspanningen om te herstellen in dit korte bestek te bespreken volgen we het biopsychosociale model. Dit model laat toe om de complexiteit van een verslaving te vatten, het houdt rekening met de interactie tussen lichamelijke, psychologische en sociale aspecten maar erkent ook specifieke doelstellingen op één van deze 3 dimensies.

3.1. Globale interventies: beeldvorming en motiverend werken
Een eerste belangrijk aspect van de remediatie is zicht krijgen op de globale, actuele situatie. Beeldvorming is niet alleen noodzakelijk voor de hulpverlener die zijn cliënt wil begrijpen, ook voor de cliënt kan het helpen om te weten waar hij staat, wat zijn mogelijkheden zijn en wat zijn beperktheden betekenen.  Een afname van de EuropASI laat toe om in een relatief kort tijdsbestek een globaal beeld te krijgen op lichamelijk gebied, op gebied van opleiding, tewerkstelling en financiële situatie, op gebied van alcohol-,medicatie- en druggebruik, op juridisch gebied, op gebied van vrije tijd en familiale relaties en ten slotte op psychisch gebied. Dit beeld kan dan teruggekoppeld worden. Uiteraard zijn er op gebied van beeldvorming nog vele andere diagnostische en assessment procedures mogelijk. Het juiste begrip van de actuele situatie zal leiden tot een beslissing over wat er verder al dan niet kan gedaan worden en op welke plek.
Dit betekent niet dat elke druggebruiker klaar is om rationeel te beslissen. Integendeel, motiverend werken is misschien wel één van de belangrijkste standaarden in de behandeling van verslaving. Motiverende gespreksvoering heeft als doel dat de verslaafde zichzelf weer de moeite waard gaat vinden, dat hij accepteert dat zijn verslaving problematische kantjes heeft en dat hij zich engageert om verantwoordelijkheid te nemen over zijn leven. Dikwijls speelt druk uit de omgeving hier een rol, zeker in het begin van een therapie.  Motiverend werken houdt echter ook in dat de hulpverlener iemand helpt bij het kiezen  van wat hij of zij zelf echt belangrijk vindt.

DSC 0898Een verslaving overwinnen is veel meer dan alleen maar stoppen met iets te doen dat ongewenst is 

 

 

 

 

 

 

 

3.2.  Biopsychosociale interventies met een focus op fysieke aspecten
Sommige drugs hebben een hoog verslavend potentieel. Dat betekent onder andere dat er ontwenningsverschijnselen gaan optreden wanneer iemand stopt met deze drugs te gebruiken. Soms kan dit mild zijn, maar bij sommige producten kan dit ook zeer  gevaarlijk zijn. Detoxificatie verloopt in ernstige gevallen via een opname, in andere gevallen kan dit ambulant. De detoxificatieprocedures zijn tegenwoordig volledig veilig. Hoe zij verlopen hangt af van product tot product en van persoon tot persoon. Naast de ontwenning in de strikte betekenis van het woord, zal de arts ook alle andere complicaties behandelen die samenhingen met het druggebruik. Het doel is dat de persoon na enkele weken lichamelijk gestabiliseerd is. Deze stabiliteit verwerven omvat naast de detoxificatie van middelen ook het installeren van een dagstructuur en het bereiken van een dag/nacht ritme naast psychische rust. Wanneer deze stabiliteit op voldoende wijze verworven werd, is de drugverslaafde in staat om een keuze te maken omtrent de volgende stappen in zijn behandeltraject.

Bij iemand die minstens 1 jaar verslaafd is aan opiaten en minstens 18 jaar oud is, kan er vervangende medicatie voorgeschreven worden. Men noem dit substitutietherapie. In De Sleutel gebeurt dit altijd multidisciplinair. Het illegale product wordt vervangen door een veilige medicatie.  Na de opstart met buprenorfine of methadon volgt er een geleidelijke opbouw tot de therapeutische dosis bereikt wordt, waarbij lichamelijke en psychische ontwenning verdwenen zijn of op zijn minst beheersbaar worden en het bijgebruik van andere opiaten wordt stopgezet of duidelijk verminderd wordt.  Door de regelmatige contacten die arts en andere behandelaars hebben bij het voorschrijven en verstrekken van het vervangend middel schept de substitutie bovendien een kans tot het creëren van een therapeutische band tussen behandelaars en verslaafde.

3.2 Biopsychosociale interventies met focus op levensstijl en psychologische aspecten van verslaving
De Sleutel heeft expertise opgebouwd in het gelijktijdig hanteren van een therapeutische aanpak met een structurerendeen pedagogische aanpak. De structurerende aanpak heeft als primair doel het waarborgen van de veiligheid tijdens de behandeling. In die zin is dit een voorwaarde om te kunnen behandelen. De pedagogische aanpak richt zich tot vergelijkbare eigenschappen, zoals regels afspreken en deze opvolgen, maar heeft ook doelen op zich. Als gevolg van  de start van druggebruik op jonge leeftijd is het opvoedingsproces van de latere chronisch verslaafde niet verlopen zoals het gewenst wordt in onze maatschappij. De achterstand zal ook niet vanzelf ingehaald worden. Er zijn specifieke interventies noodzakelijk om de achterstand in het ontwikkelingsproces in te halen.

Drugs worden nooit zomaar gebruikt. Het zijn krachtige stoffen die bepaalde gewenste psychische of lichamelijke toestanden uitlokken of juist dempen. Tijdens de ontwikkeling van een verslaving leert een persoon welke gewenste effecten hij bij voorkeur nastreeft. Wat niet wil niet zeggen dat er nooit ongewenste en onaangename effecten kunnen zijn. Er zijn ook bepaalde signalen die de goesting om drugs te gebruiken activeren. In elk geval komt er tijdens de evolutie van een verslaving een punt waarbij drugs gebruiken als het ware een automatisch en continu proces geworden is. Ons Nederlandse woord ‘ver-slaving’ illustreert dit perfect.

Om dit proces terug bewuster te laten worden en daardoor beheersbaarder, is het in ambulante contexten mogelijk om iemand te vragen om zijn actueel druggebruik te registreren. Dit is in feite een dagboekopdracht. Er zijn vele varianten mogelijk, maar we trachten toch minstens zicht te krijgen op 3 elementen. Het eerste is het reële gebruik (wat, eventueel hoeveelheid en gebruikswijze) en het tijdstip waarop gebruikt wordt. Deze registratie laat ook toe om middelen op het spoor te komen die de persoon in een gesprek niet spontaan vermeldt, bv omdat hij denkt dat ze niet belangrijk zijn.  Vervolgens gaan we vragen om de situatie te beschrijven waarin er gebruikt wordt. Zo komen we “cues” op het spoor die aanzetten tot gebruik. We gaan tenslotte vragen welke effecten de persoon ondervond tijdens en onmiddellijk na het gebruik. Zo komen we de bekrachtigers op het spoor. De bespreking van deze 3 elementen noemen we het maken van een functionele analyse. Eens we weten wat de uitlokkende factoren zijn, gaan we aanleren hoe hiermee kan omgegaan worden. Het kan gaan om situationele factoren, maar ook om gedachten, emoties en zintuigelijke ervaringen. De analyse van de bekrachtigers leert ook heel wat. Zijn er andere, constructievere gedragingen aan te leren die tot dezelfde of vergelijkbare beloning leiden?

We gaan tevens terugvalpreventie toepassen. Eens er doelen bereikt zijn, moet het nieuw verworven alternatief immers geconsolideerd worden. Dit nieuwe gedrag is nog broos en moet nog geruime tijd concurreren met het verslavingsgedrag. Terugvalpreventie is een geheel van interventies en technieken die er toe bijdragen dat de bereikte doelstellingen behouden blijven. Met terugvalpreventie blikken we naar de toekomst, het is preventie omdat we willen bekomen dat de verslaving die nu niet meer actueel is, ook in de toekomst niet opnieuw zal opduiken.

3.3 Biopsychosociale interventies met een focus op de omgeving
Een verslaving overwinnen is veel meer dan alleen maar stoppen met iets te doen dat ongewenst is. Door niet langer te gebruiken ontstaat er een leegte . Daarom moet er een alternatieve levensstijl komen in de plaats van de alcohol- of drugverslaving. Dit doen we aan de hand van de Community Reinforcement Appoach (CRA).Via deze aanpak ontwikkelt men een levensstijl die op zichzelf bevredigend is en geïntegreerd kan worden in de maatschappij waarin een persoon leeft. Een levensstijl die meer belonend is dan drugs gebruiken. CRA is een toepassing van het operant paradigma van de leertheorie: gedrag is te beïnvloeden via zijn consequenties of bekrachtigers. Druggebruik moet dus verminderen wanneer het meer gerelateerd wordt aan negatieve consequenties en wanneer er een bevredigend alternatief voor druggebruik kan gevonden worden. Deze alternatieven zoeken we in de sociale, relationele en maatschappelijke omgeving van de cliënt.
CRA tracht de cliënt te helpen om een drugvrije levensstijl te bereiken door de sociale levensstijl te beïnvloeden. We trachten de sociale omgeving van de cliënt zodanig te herorganiseren zodat deze uiteindelijk gekenmerkt wordt door belonende elementen. Hierdoor geeft deze nieuwe levensstijl voldoening en wordt hij een concurrent voor de voordelen die druggebruik met zich meebracht. Het doel is dus dat het sociale netwerk, de tewerkstelling, de familiale relaties en de vrije tijd voldoende bekrachtigende elementen gaan inhouden zodat een cleane levensstijl intrinsiek motiverend wordt.
CRA betrekt de context waarin iemand leeft wel in zijn veranderingsproces, maar werkt niet noodzakelijk rechtstreeks met de context.  Contextwerking kan nochtans wenselijk zijn tijdens de verschillende stappen van een hulpverleningstraject. Tijdens de oriëntatiefase kunnen we de context in beeld brengen: wie is belangrijk, kunnen ze bij de interventie betrokken worden en hoe? Gezinstherapie start op vraag van een gezinssysteem dat een probleembesef heeft. Gezinsbegeleiding gebeurt wanneer de behandeling een eerder verplichtend karakter heeft, bijvoorbeeld bij aanmelding vanuit justitie.

4. Ter afronding

De hier besproken interventies zijn evidence based praktijken bedoeld om een persoon los te laten komen van zijn actueel druggebruik. Ook  situaties op andere levensterreinen, rechtstreeks verbonden met het druggebruik, worden hierbij betrokken. Tot waar is dit loskomen mogelijk? Het chronische aspect van verslaving impliceert immers dat we blijvend aandacht moeten hebben voor kwetsbaarheid! We trachten de verslaving zodanig te beïnvloeden dat deze niet meer interfereert met het functioneren op andere levensterreinen. Soms lukt dit, soms niet. In deze laatste situatie volgen er nog rehabiliterende interventies. Deze bespreken we in een volgend nummer van het De Sleutelmagazine.

Robrecht Keymeulen

(augustus 2013)

 

Lees hier meer over onze Visie op verslaving

aanverwante informatie Vernieuwde visie op verslaving gedragen na intense studiedag

 

filmpjeimage

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Gelieve akkoord te gaan met onze privacy overeenkomst.
Bekijk de privacy voorwaarden.