De Sleutel Logo

Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Hulpverlening voor verslaafden binnen het bio-psycho-sociale model: wat houdt dit in?

In de visie op verslaving en de behandeling van personen met een verslaving vermeldt De Sleutel expliciet het bio-psycho-sociale model (BPS model). In deze bijdrage beschrijven we eerst wat dit model voor ons inhoudt, wat de consequenties zijn voor de hulpverlener en voor de organisatie van de hulpverlening. Daarna gaan we op zoek naar een inspirerende praktijk die de principes van dit theoretische model omzet in concrete interventies.  

Het bio-psycho-sociale model is een theorie die verschillende perspectieven op geestelijke ziekte en gezondheid integreert. Wat houden de verschillende perspectieven in?

Het biologische perspectief wil vooral vanuit de neurobiologische kennis verklaren waarom er bepaalde lichamelijke  symptomen aanwezig zijn. Het psycho-sociale perspectief gaat over de acties en reacties tussen de persoon en zijn omgeving en is van daaruit gericht op het begrijpen van de verslaafde persoon. Het morele perspectief  breng het zingevend  kader in, met waarden, idealen en normen: wat is de betekenis van verslaving en herstel voor deze persoon?

Het bio-psycho-sociale model richt zich daarom niet enkel op de verslaving in de beperkte betekenis van het woord, maar wil ook de schade herstellen die door de verslaving en eventueel door de behandeling ervan, aangericht is op andere levensterreinen. Het BPS-model erkent verder het feit dat een persoon kwetsbaar blijft, ook na het herstel van zijn verslaving. Dit houdt o.a. in dat de verslavingsproblematiek in verdere fases van het leven opnieuw actueler kan worden, soms in de vorm van terugval. Het uiteindelijke doel van de interventies is dat een persoon zijn autonomie zoveel als mogelijk terugwint.

De behandelaspecten worden beschreven in het 4 R-model:

  • Remoralisatie: hoop creëren, stabiliseren, zorg en ondersteuning geven,
  • Remediatie: herstel van de symptomen van de verslaving,
  • Rehabilitatie: verbeteren van het functioneren op verschillende levensgebieden,
  • Recovery: herstellen van de autonomie, van de verantwoordelijkheid over het eigen leven. 

Medische, psychotherapeutische en pedagogische denkkaders sluiten zo bij elkaar aan.

(foto http://www.flouartistiek.be/)traject

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Een interessante overweging gaat over de plaats van de cliënt in dit BPS-model. De cliënt heeft immers een persoonlijk perspectief. De vraag is of hij/zij evenveel belang hecht aan de verschillende perspectieven die de hulpverlening onderscheidt als de hulpverleners zelf doen. Daarenboven: wat is de invloed van het perspectief van de cliënten op het perspectief dat de hulpverlener hanteert? Het BPS-model stelt aan de hulpverlener bijzondere eisen inzake communicatie met de cliënt.

Cliënten kunnen verwachtingen hebben die de mogelijkheden van de hulpverleners overtreffen. Hulpverlening heeft mogelijkheden maar ook beperkingen. Ondanks hun herstel, kunnen cliënten in hun dagelijks leven geconfronteerd worden met beperkingen van hun mogelijkheden. We zouden dit een blijvende kwetsbaarheid kunnen noemen.  Hoe moet men daar als hulpverlener  mee omgaan?  Aan de ene kant benadrukken we als hulpverlener ons streven naar verandering, aan de andere kant willen we de chronische aspecten van verslaving erkennen. Het komt er op aan om een goed evenwicht te vinden tussen de persoonlijke verantwoordelijkheid en de sociale en biologische determinanten. Hier ligt een spanningsveld, ook in de communicatie met onze cliënt.

Het moreel-ethische perspectief is zeker de dimensie waarin de opvattingen van de cliënt het meest doorwegen. Hoop geven is een belangrijk aspect. We moeten nochtans vaststellen dat dit onderwerp in de hulpverlening stiefmoederlijk behandeld wordt, wat misschien een aanduiding is van onze moeilijkheid om hiermee om te gaan.

Hulpverleners staan voor de uitdaging om een inspirerende praktijk te beschrijven die de theorie omzet in concrete interventies. Deze inspirerende praktijk moet ondersteund worden met wetenschappelijke bevindingen. Ze moet op structurele wijze interventies op de verschillende levensterreinen integreren  en inspelen op de noden en verwachtingen van onze cliënten.

Het doel van deze hulpverlening is de verslaafde persoon leren om een leven op te bouwen dat belonend is zonder dat er middelenmisbruik aan te pas komt – of toch minstens evolueert in deze richting. Diverse elementen maken hier deel van uit. Een hulpverlener heeft als opdracht om via bepaalde interventies een evolutie op gang te proberen krijgen:

  • geef hoop ;
  • geef ook hulp voor actuele en concrete situaties ;
  • tracht de positieve consequenties die oorspronkelijk gerelateerd waren met druggebruik te vervangen door negatieve consequenties ;
  • tracht voor het druggebruik een alternatief te vinden. Een alternatief dat op zichzelf belonend en waardevol is voor de cliënt ;
  • dit alternatief wordt gezocht in de sociale, relationele, maatschappelijke omgeving van de cliënt ;
  • maak een functionele analyse van druggebruik: wat lokt uit, wat is het belonend gevolg?
  • de Europasi kan je helpen om te vinden welke levensterreinen een motiverende waarde hebben waarop je behandeldoelen kan formuleren ;
  • maak niet-druggerelateerde maatschappelijke activiteiten belonend ;
  • train uw cliënt in de nodige vaardigheden om deze doelen te bereiken ;
  • tracht de sociale levensstijl van de cliënt zodanig te reorganiseren dat deze op zich belonend is waardoor deze levensstijl voldoening geeft en kan concurreren met de oude levensstijl

Conclusie: als hulpverlener gaan we met onze cliënt voor een evolutie naar een cleane levensstijl die intrinsiek motiverend is: andere dingen zijn leuker dan druggebruik.

Wat zijn de consequenties van werken volgens het BPS-model voor de hulpverlener en voor de organisatie van de hulpverlening?

Voor de hulpverlener betekent dit dat samenwerking met collega’s meer is dan louter informatie uitwisselen met anderen omtrent de eigen activiteiten. Het BPS-model vergt een actieve vertaling naar de andere disciplines, de hulpverlener houdt in elk van zijn acties rekening met de andere actoren. Dit vergt een bijzondere gevoeligheid voor wat er gebeurt op andere levensterreinen, soms in andere hulpverleningsdiensten. Binnen het bio-psycho-sociale model  moet samenwerking een vanzelfsprekend karakter hebben. Voor elke medewerker betekent dit dat deze openstaat voor de andere perspectieven, dat ze vertrouwen kunnen geven aan de collega’s, dat ze grenzen kunnen stellen aan de eigen gedrevenheid.

Het is een uitdaging om ervoor te zorgen dat in elke behandeling de verschillende perspectieven op een relevante en evenwichtige wijze aan bod komen. Ofwel moet dit gebeuren door het BPS-model te vertalen in de teamsamenstelling ofwel door de juiste samenwerkingsverbanden met andere teams op te zetten. Voor de organisatie van de hulpverlening impliceert dit verder dat communicatie- en overlegstructuren een prominente plaats krijgen. Het handelplan wordt een werkinstrument dat door de verschillende disciplines gelijktijdig gebruikt wordt. Maar overleg met partners en snelheid in een beslissingsproces gaan niet altijd hand in hand. Op sommige momenten kan dit een spanningsveld creëren. Iemand moet daarom het mandaat hebben om de klinische coördinatie te verzorgen en om het bereiken van een consensus te realiseren.

Vandaag werken we reeds voor een groot stuk binnen het bio-psycho-sociale model. Deze optie past binnen de traditie die we reeds geruime tijd, stap voor stap, ontwikkeld hebben. Toch er is een verschil. Ten eerste wordt de illusie van vrijblijvendheid in de samenwerking doorprikt. Ten tweede wordt er een grotere consequentie gevraagd bij het uitwerken van een holistische aanpak: biologische, psychologische, sociale en zingeving aspecten moeten in elke behandeling volwaardige en evenwichtige aandacht krijgen. Ten derde willen we de professionele therapeutische relatie met onze cliënt blijvend centraal stellen.

Robrecht Keymeulen (juni 2011)

filmpjeimage

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Gelieve akkoord te gaan met onze privacy overeenkomst.
Bekijk de privacy voorwaarden.