De Sleutel Logo

Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Verslaafd of niet?

Hoe merk je dat je afhankelijk geworden bent van drugs? Mislukken je pogingen om je gebruik te verminderen? Voel je je slecht als je niet gebruikt hebt? Bekijk onze FAQ of doe de test.

dinsdag 07 juni 2022 14:18

Drugs uitgelicht: GHB

Er is de laatste jaren toenemende aandacht voor Gamma Hydroxy Boterzuur (GHB) als verslavend roesmiddel. In dit artikel vragen we ons af wat GHB eigenlijk is, wat we er tegenwoordig over weten en in welke mate we binnen De Sleutel met de drug geconfronteerd worden.

Spiking
Alcohol en tabak scoren hoog op de schaal van schadelijkheid en zijn daarmee relatief schadelijker dan veel andere drugs, waaronder GHB. Dit bleek in 2009 toen het Nederlands onderzoeksinstituut RIVM een risico-evaluatie uitvoerde van 19 roesmiddelen. Drie jaar later volgde door hetzelfde instituut een studie over de mogelijke neurotoxische effecten van het middel. Dat GHB schadelijker bleek dan initieel voorgenomen werd toen al duidelijk. In 2020 werd er een doctoraat over de klinische uitdagingen in de behandeling van GHB-verslaving gelanceerd. In navolging daarvan startte Novadic Kentron in Nederland als eerste een speciale behandeling met medicinale of farmaceutische GHB. In 2021 publiceerde het Trimbos-Instituut een handreiking voor de gemeentelijke aanpak van de GHB problematiek. Dat er de laatste jaren toenemende wetenschappelijke aandacht is voor GHB is dus vrij duidelijk, maar het middel kwam vooral op de voorgrond als potentiële verkrachtingsdrug. Dat onopgemerkt toedienen van GHB wordt spiking genoemd.

ghb Helena Yankovska op Unsplash webGHB is vloeibaar en gemakkelijk onopgemerkt toe te dienen in drankjes

De eerste melding van de synthese van GHB stamt uit 1874, maar wordt door onderzoek bij slaapprocessen herontdekt omstreeks 1960. Men stelt in die periode vast dat GHB eigenlijk een lichaamseigen stof is die in kleine hoeveelheden kan worden teruggevonden in de hersenen.

In de decennia daarop volgend zijn de medische toepassingen van GHB meervoudig maar met wisselend succes: chirurgische anesthesie in de pediatrie, als middel om angststoornissen en depressies aan te pakken, bij bevallingen, ... Recente medische toepassingen betreffen de behandeling van narcolepsie (een zeldzame slaapstoornis) en de behandeling van verslaving, zoals alcohol. GHB werd in de jaren ‘80 van de vorige eeuw populair onder bodybuilders, maar er is pas echt sprake van recreationeel gebruik als roesmiddel medio jaren ‘90. Het was een goed alternatief voor XTC, toen al een erg populaire drug. Straat-GHB kent enkele synoniemen waaronder ‘vloeibare XTC’. XTC en GHB hebben echter niets met elkaar gemeen, noch qua chemische structuur noch qua effecten. Andere straatnamen zijn ‘G’, ‘vloeibare’ en ‘liquide’, om er maar een paar te noemen.

Enkele prevalentiecijfers

Wordt GHB tegenwoordig vaak gebruikt als roesmiddel? Uit de Global Drug Survey 2021 leren we dat 7% van de respondenten ooit GHB gebruikte en een kleine 3% het afgelopen jaar. Het Europees Drugsrapport 2021 wijst er op dat GHB eigenlijk slecht gemonitord wordt en er vooral aandacht moet zijn voor het gebruik ervan binnen de chemsex-scene. Chemsex is het gebruik (van een combinatie) van middelen met de specifieke intentie om seks te hebben. GHB wordt dan onder andere gebruikt om het libido te verhogen, de seks intenser te maken en het seksuele uithoudingsvermogen te vergroten. Het Vlaams Uitgaansonderzoek (VAD, 2019) stelt dat 9 op de 10 van de bijna 700 bevraagde uitgaanders nooit GHB gebruikte. In de contacten met De Druglijn is GHB nauwelijks (1,3%) onderdeel van gesprek. Onze registratiecijfers bevestigen het algemene beeld dat GHB ook onder onze cliënten nog weinig voorkomt: 2% waarbij GHB vermeld is en een probleem vormt voor de cliënt. Bij minder dan 1% is GHB de voornaamste substantie. De oorzaak hiervan is misschien deels te verklaren door eigenschappen van het middel zelf: bij GHB-gebruik is er geen ‘kater’. Het middel komt bijgevolg niet, toevallig of redelijk laat in begeleidingen ter sprake en niet zelden als er actief naar gevraagd wordt. De lage prevalentie is waarschijnlijk ook te verklaren door gebrekkige registratiemogelijkheid van het middel. GHB valt onder de grote noemer van ‘sedativa, hypnotica of anxiolytica’ en raakt dus mogelijks verloren in de cijfers. Het zijn overigens vaak spoeddiensten die geconfronteerd worden met de problematiek omwille van het acute overdosisrisico, niet de verslavingszorg. De hoogste prevalentiecijfers in Vlaanderen vinden we in het jaarrapport van Spuitenruil. Daar heeft 18% GHB in het laatste maand gebruikt en 42% ooit.

GHB als recreatieve drug
GHB wordt verkocht in buisjes van 5ml. Een recreatieve dosis is ongeveer 2ml. Het is een erg goedkope drug: voor 5 milliliter betaal je slechts een handvol euro’s.

ghbGHB wordt verkocht in kleine buisjes

GHB is een in water oplosbare kleurloze, wat olieachtige stof met een zoute smaak en lichte geur. Het is samengesteld uit twee zogeheten ‘precursoren’: 1,4 butaandiol (BD) en gamma-butyrolacton (GBL). GBL is de voornaamste chemische basisgrondstof. Het is in de chemie als oplos- en reageermiddel bekend. Het wordt onder andere gebruikt bij aroma-samenstelling, vlekkenverwijderaar en als verfafbijtmiddel. Sommige onderzoeken stellen vast dat onder gebruikers ook alternatieven voor GHB worden gebruikt, zoals ‘GABA-poeder’, met een vergelijkbaar maar lichter effect dan GHB. Reden hiervoor zou liggen bij de wisselende beschikbaarheid van GBL. Ook ‘Butaandiol 1.4’ en ‘Phenibut’ zijn alternatieven. Dit laatste is een aminozuur met dezelfde werking als GHB, maar met een langere werkingsduur. Dit is voor mensen met een GHB-verslaving vooral nuttig omdat ze langer kunnen slapen zonder wakker te worden van ontwenningsverschijnselen. Mensen gebruiken nog voor andere redenen regelmatig GHB, bijvoorbeeld om zelfzekerder te worden, maar ze ervaren ook negatieve zaken. Seks zonder onder invloed te zijn van het middel is bijvoorbeeld na een tijdje niet meer bijzonder. Ook het plots ‘out gaan’ (black-outs door overmatig gebruik) komt voor. Die momenten ervaren cliënten vooral als ‘onhandig’, maar is in werkelijkheid niet zonder gevaar.

GHB komt na inname via de maag, dunne darm en lever bij het hart en daarna onder andere in de hersenen terecht. Daar beïnvloedt GHB de manier waarop zenuwen signalen aan elkaar doorgeven (neurotransmissie). In het bijzonder GABA, belangrijk voor het slaap- en waakritme. Het effect van GHB duurt ongeveer 3 uur en is door de dopaminepieken in de hersenen verslavend. Over de interactie tussen GHB en medicatie in het algemeen is weinig gekend. Er wordt algemeen wel aangenomen dat er vooral extra risico’s ontstaan in combinatie met alcohol, slaap- en kalmeermiddelen, ketamine, opiaten, tramadol en sommige antidepressiva (MAO-remmers).

GHB-verslaving
Onder GHB-gebruikers komt overdosis voor in verschillende vormen, uiteenlopend van het kortstondig verliezen van het bewustzijn (een zogenaamd ‘G-slaapje’) tot ernstige stuiptrekkingen en coma. Gebruikers beoordelen, zoals hierboven reeds vermeld, hun lichamelijke reacties op GHB niet per se als problematisch. Ze hebben een eerder lakse houding ten opzichte van ‘out gaan’. In de begeleiding van mensen met een GHB-problematiek is het nuttig te weten dat een dergelijke black-out kan leiden tot cognitieve problemen, meer bepaald tot geheugenstoornissen. Het is mogelijk dat cliënten zich bepaalde zaken echt niet meer weten te herinneren of dat voor deze cliënten herhaling van informatie tijdens gesprekken extra zinvol is. GHB-gebruik leidt, in tegenstelling tot veel andere middelen, niet snel tot een ‘negatieve feedbackloop’. Daardoor zijn deze cliënten minder gemotiveerd om iets aan hun gebruik te doen. Los van deze specifieke eigenschap volgt de evolutie van een partydrug, waar GHB-gebruik doorgaans start, naar een dwangmatige verslaving een klassiek patroon. We onderscheiden drie fasen in GHB-gebruik:

  • Positieve bekrachtigingsfase: “Alles is leuker met GHB”, “Ik wil gewoon high zijn”, …
  • Dosis-escalatiefase : “GHB lost alles op, maar is soms ook lastig”, “Ik gebruik om me normaal te voelen”, …
  • Negatieve bekrachtigingsfase: “Doorgaan is zwaar, maar stoppen onmogelijk”, “Ik wil geen onthouding”, …

Regelmatig gebruik van GHB kan resulteren in tolerantie en afhankelijkheid binnen enkele weken. Verslaving aan het middel wordt gekenmerkt door gebruik elke twee uur, gemiddeld. Er is ook vaak polydruggebruik: in het begin met stimulantia zoals amfetamines, maar na een tijdje zie je meer combinatiegebruik met bijvoorbeeld slaapmedicatie. Niet zelden zijn er ook angst- en stemmingsklachten, wat overigens meer aangrijpingspunten biedt voor behandeling dan de ontbrekende kater.  Urinecontroles zijn weinig zinvol, omdat GHB snel uit het lichaam verdwijnt (maximum 1 dag). Medisch gezien zijn er wat recente inzichten. Zo zou detoxificatie met farmaceutische GHB veiliger zijn dan met slaap- en kalmeermiddelen en kan men -simpel gesteld- terugval verminderen via het toedienen van Baclofen, een spierverslapper. Preventief gezien richten acties zich best op middelengebruik in het algemeen en niet specifiek op (alleen) GHB-gebruik. De boodschap dat GHB goedkoop is en dat je er geen kater van krijgt zou juist kunnen aanzetten tot gebruik. Daarmee moet dus opgepast worden.

Conclusie

GHB staat al decennia te boek als een illegale drug, maar de laatste jaren is er hernieuwde aandacht voor het middel, zowel wetenschappelijk als in de media. Op basis van de beschikbare gegevens lijkt het gebruik van GHB niet heel frequent voor te komen, hoewel het middel erg verslavend is, overdosissen mogelijk zijn en het stevige negatieve effecten kan hebben op bijvoorbeeld het geheugen. Het blijft echter moeilijk zicht te krijgen op het werkelijk aantal probleemgebruikers. Psychologisch gezien is GHB verslavend omdat het geen kater verschaft en angst goed remt. Vanuit neurobiologisch oogpunt is de halfwaardetijd cruciaal: het is uitgewerkt, je neemt snel wat bij. Hierdoor genereert GHB veel korte beloningspieken in de hersenen. Een GHB-problematiek volgt een typische evolutie naar verslaving, maar minder typisch is het feit dat er lang een sterke positieve associatie met het middel blijft bestaan. Daardoor wacht men vaak lang om er hulp voor te vragen. Hierdoor valt men ook vaker terug omdat men minder ambivalentie (twijfel) heeft ten aanzien van de drug. In de begeleiding van mensen met een GHB-problematiek zijn er de laatste jaren enkele nieuwe inzichten geformuleerd. Zo is herhaling van informatie extra belangrijk. Ook medisch-therapeutisch biedt een nieuwe behandelrichtlijn richting. Preventief gezien zijn de inzichten niet per se nieuw, maar daarom niet onbelangrijk: 1. richt je op risicogroepen die al GHB gebruiken, 2. organiseer de preventieve acties zo weinig mogelijk op (alleen) GHB-gebruik, 3. de boodschap dat GHB goedkoop is en dat je er geen kater van krijgt zou juist kunnen aanzetten tot gebruik.

Met dank aan Dr. Frederick Van der Sypt voor de feedback op dit artikel.

Giovanni Laleman (mei 2022)

 

Bronnen

Brunt, M., T., Crunelle, L., C., van Amsterdam, J., van den Brink, W. (2021). Schadelijke effect van GHB op cognitief functioneren. Tijdschrift Verslaving & Herstel. Jrg. 1, nr. 4. pp. 38-43
Joosten E.A.G., Wamel, A., Beurmanjer H. & Dijkstra B.A.G. (2020). Handreiking voor GHB-behandeling. Nijmegen: NISPA.
www.vad.be: dossier-ghb, uitgaansonderzoek 2018, Factsheet NPS
www.globaldrugsurvey, Report 2021
www.novadic-kentron: ghb-webinar
https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/340001001.pdf
https://www.publicatie-online.nl/files/7416/2572/6315/151943-Harmen-Beurmanjer_PDF.pdf
https://www.emcdda.europa.eu/edr2021
http://mainline.blogbird.nl/uploads/mainline/Def_rapport_Overdosispreventie_onder_mensen_die_GHB_gebruiken_Mainline_CVO_oktober_20151.pdf
www.m
ainline.nl: ghb-overdosis-preventie, Rapport overdosis preventie bij mensen die GHB gebruiken
www.trimbos.nl: chemsex

Drugpreventie bij kinderen werkt

Volg ons op Facebook

filmpjeimage

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Gelieve akkoord te gaan met onze privacy overeenkomst.
Bekijk de privacy voorwaarden.