De Sleutel Logo

Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Verslaafd of niet?

Hoe merk je dat je afhankelijk geworden bent van drugs? Mislukken je pogingen om je gebruik te verminderen? Voel je je slecht als je niet gebruikt hebt? Bekijk onze FAQ of doe de test.

woensdag 06 mei 2020 11:58

De rol van sport en bewegen bij het behandelen van een verslaving

Een belangrijk einddoel van onze drughulpverlening is de re-integratie in de maatschappij. Een manier waarop we dit doel in praktijk omzetten, is aanleren van een alternatieve levensstijl. Hierbij zien we sport als een belangrijk hulpmiddel. 

Waarom is sport als therapie een goed idee bij het behandelen van een verslaving?

Sportbeoefening en beweging zijn belangrijk omwille van de positieve effecten op de algemene gezondheid en het welbevinden van elke persoon. Het hoeft dus niet altijd “therapie” in de strikte betekenis van het woord te zijn. Als je beweegt, ben je gewoon fitter en als je een dag lang “opgesloten” was of uitsluitend zittend werk hebt gedaan, dan kan je eens lekker ontladen door een rondje te gaan lopen.

Bij het behandelen van een verslaving moeten we ons het volgende voorstellen: mensen die een levensstijl ontwikkelden die volledig in functie staat van druggebruik. Een levensstijl die “je wilskracht en ambitie doden, die ervoor zorgt dat je je doelen niet meer kan bereiken en je dromen niet meer kan nastreven. Na een tijd vernielt ze je geest, je lichaam en alles in je leven. Maar het gebeurt allemaal zo geleidelijk dat je het niet beseft op het moment zelf. Tot het te laat is.” (uit “Drugs vs Leven” van Koen Vermeersch, 2010).

voetbal

In de verslavingszorg proberen we samen met de cliënt dit soort leven om te buigen naar een levensstijl die gebaseerd is op waarden en normen, op het ritme van dag en nacht. Daarbij kan sport een belangrijk hulpmiddel zijn. Vele therapievormen zijn gericht op de expliciete, reflectieve systemen (praten over motivatie, drijfveren). Sport daarentegen richt zich vooral op de eigen impliciete systemen. Naast ‘praten’ is het bij de doelgroep ook belangrijk om dingen te ‘doen’. Het spreekt voor zich dat sport een duidelijk ‘doe’-middel is, een vorm van non-verbaal op krachten komen. Op het einde van een behandelprogramma zouden de deelnemers intrinsiek gemotiveerd moeten zijn om een cleane levensstijl te hanteren. Dat betekent dat een clean leven op zichzelf belonend is, waardoor activiteiten die dicht bij gebruik staan, niet meer relevant worden. Sport en bewegen is dus een middel waarmee we cliënten tools geven waarmee ze hun leven dat vaak volledig in het teken van gebruik stond opnieuw, zinvol in te vullen.

Wat zijn pluspunten: voorkomt het herval? 

Sport bezit een aantal belangrijke eigenschappen. Zo werkt sport positief in op de algemene gezondheid en de lichamelijke conditie van elke persoon. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat regelmatig sporten onmiddellijk het gehalte aan neurotransmitters verhoogt zoals dopamine, serotonine en noradrenaline. Hierdoor is een direct effect op je stemming aanwezig, kan je je beter focussen en neemt je reactievermogen toe. Sport verlaagt daarnaast de stressgevoeligheid, verhoogt de mentale weerbaarheid en creëert een positief zelfbeeld. 

Ook op het sociaal functioneren van een individu heeft sport een invloed. Zo draagt sport bij tot sociale interacties, leert het mensen sociaal aanvaardbaar gedrag vertonen op vlak van fair play, loyaliteit, regelgeving, hiërarchie en bij het uiten van bedenkingen, opmerkingen en gevoelens. Sport leert mensen samenwerken en draagt bij tot teamvorming.

Daarenboven bevordert sport de mobiliteit van mensen en moedigt het mensen aan om grenzen te verleggen. Verder is sport een plezierige en ontspannende activiteit die intrinsiek motiveert.

handshake 1

Kurt (*) geraakte verslaafd aan heroïne. “Heel mijn leven heb ik dicht tegen het drugsmilieu gestaan”, zegt Kurt. “ Mijn broers gebruikten al van jongs af aan, maar ik ben er steeds vanaf gebleven. Uiteindelijk heb ik er toch aan toegegeven en daar heb ik achteraf heel veel spijt van. Ik heb me dan ook uit eigen initiatief aangemeld bij Weerwerk, een tewerkstellingsinitiatief dat groeide vanuit De Sleutel. Als je met een heroïneverslaving kampt, neemt dat je hele dag in beslag. Je bent continu bezig met hoe aan het middel te komen. Hoe geraak ik aan het geld, bij wie moet ik zijn, wanneer ga ik het gebruiken,… Als je dan afkickt komt er een zee van tijd vrij want dat valt allemaal weg. Als je daar dan niks tegenover zet, is het heel waarschijnlijk dat je zal hervallen. Ik ben op zoek gegaan naar een alternatief, en voor mij was dat sport. Je begint eraan en na een tijdje begin je je er goed door te voelen. Langzaamaan stel je jezelf kleine doelen, 5 minuten aan een stuk lopen, later optrekken naar 10 minuten,… Je doet zo verder en merkt dat dit geleidelijk aan ingebouwd wordt in je manier van leven en je wilt dat niet meer kwijt. Het geeft een zeker vorm van structuur, een houvast. Op die manier is voor mij de kans op herval kleiner. Ook op het mentale front helpt sport mij. Ik denk er veel helderder door, kan tegenslagen beter plaatsen. Je zoekt ook geen mensen meer op die elke dag 20 pinten drinken en sigaretten roken. Sport helpt dus om dat milieu opzij te schuiven”. 

De Sleutel ziet bewegen en sporten als een middel om re-integratie te bevorderen. Aansluiten bij een reguliere sportclub zoals u en ik dat zouden doen, blijkt echter niet zo vanzelfsprekend te zijn voor iedereen. Groepen hangen vaak al even aan elkaar, als nieuwe speler heb je wel wat (sociale) vaardigheden en zelfvertrouwen nodig om vlot te kunnen integreren. Het lijden van gezichtsverlies is één van de grootste drempels: na vele tegenslagen is er grote angst voor nieuwe. Om dit tegen te gaan is het belangrijk om mensen een platform aan te bieden waarbij de kans op tegenslagen tot het minimum beperkt wordt en ze het tegenovergestelde, succeservaringen, met andere (kansen)groepen, mogen en kunnen ervaren. Voor kansengroepen moet de focus liggen op sport als middel om hun welzijn te borgen. Een reguliere sportclub is ook heel competitief ( klassement, doelpunten scoren, etc.) Bij ons staat het plezier, de beleving, fairplay en succeservaring centraal. Daarnaast proberen we ook het pallet aan mogelijkheden zo uitgebreid mogelijk te maken, zodat iedereen die succeservaring in verschillende vormen kan gaan beleven. Dit doen we door tijdens onze sportinitiaties (zie ook verder) niet enkel te focussen op gekende sporten (voetbal, volleybal) maar ook op innovatieve sporten: Can Jam, Tsjoekbal,…

De boodschap is dus om samen te werken met initiatieven die specifiek sport als middel gebruiken om vooral te werken rond sociale activering van deelnemers. Het gaat over groepen die eerder informeel georganiseerd zijn: wie komt, komt en is welkom, ook deelnemers die aankomen halverwege of op het einde van een sportactiviteit.

Vanuit deze ervaring kwamen we op het idee om een soort intermediaire sportclub, Xtra Time op te starten zodat mensen wat ze positief opstarten in een behandelprogramma ook kunnen doorzetten na de behandeling

huisstijl jan 6

Op welke problemen stoot je bij invoeren van sport als therapie?

Van levensstijl veranderen is op zich al een hele klus. Kijk maar naar de plotse omschakeling die we moeten maken in Corona-tijd. De uitdaging is dus om van “externe motivatie” naar intrinsieke motivatie te evolueren: van ik sport omdat “het moet” naar ik sport omdat ik het zelf belangrijk en zelfs leuk vind!

Ook van eigen medewerkers en de organisatie zelf vergt het een wending. We lijden soms zelf ook een beetje aan “sitting disease” en zijn verknocht aan… onze eigen gewoontes. In onze visietekst staat: “Het item “Sport en bewegen” maakt ook onderdeel uit van het handelplan van elke cliënt. Het thema staat ook vast op de agenda bij de arts en bij de opvolging van cliënten: het wordt een vast onderdeel van het patiëntendossier.” Ik stel vast dat dit in realiteit niet voor alle cliënten het geval is.

Sport op een professionele manier vanuit een visie op re-integratie verankeren in een behandelaanbod vergt middelen die er niet altijd zijn binnen de organisatie. We hebben in de laatste 7 jaar grote stappen hierin vooruit gezet dank zij enkele belangrijke projecten waarvoor we op tijdelijke middelen konden rekenen. De hoop op financiële verankering is echter gezien de besparingsmodus waarin de verslavingssector beland is, vervlogen. We moeten ons voorlopig via giften zien overeind te houden.

Eén van de lessen getrokken uit ons eerste sportproject was de nood aan professionalisering van onze vaste sportmomenten kaderend binnen de behandeling. In het verleden gebeurde dit te veel ad hoc en was het aanbod afhankelijk van de kennis en de goesting van de begeleiders in de afdeling. We hebben dit in samenspraak met de cliënten omgebogen en kiezen sindsdien voor sportinitiaties (korte reeksen met telkens een kennismaking van andere sport, mede gekozen door de cliënt) geleid door professionals lesgevers met een sportachtergrond), zodat de hulpverleners geen dubbele rol moeten spelen. Uniek aan deze sportmomenten is ook de verbondenheid die we proberen te creëren. Iedereen is onderdeel van het sportmoment. We roepen sportlesgevers ook op om verschillende rollen (vb wie gekwetst is kan scheidsrechter zijn) tijdens de initiaties te voorzien. Op die manier is iedereen “part of the team” wat positief is voor de groepsgeest.Veel vergelijkbare organisaties in de sociale economie geven aan dat sport bij hen ‘niet pakt’. Er is wel een aanbod maar geen interesse. Wij maken dat ook soms mee en dan proberen we zoveel mogelijk in te spelen op de intrinsieke motivatie van iemand om te komen tot meer bewegen en sport. Blijven zoeken naar wat wél kan. Werken met beperkte maar haalbare doelen helpt daarbij: start to run begint met 1 minuut en niet met 10 km! De participant kan zelf zijn doelen bepalen en beweegt zich zo letterlijk én figuurlijk naar een actievere levensstijl. We koppelen de voordelen van sport en bewegen aan andere intrinsieke doelstellingen die van groot belang zijn in de hervalpreventie, zoals ‘Kurt’ getuigt.Dat zien we ook in maatwerkbedrijf Weerwerk: fitter worden, maakt de kans op succes in tewerkstelling groter – en tewerkstelling is vaak een doel met een meer intrinsieke motivatie: identiteit, kunnen voorzien in basisbehoeftes van zichzelf en het gezin, sociale contacten …

huisstijl jan 13

Zien we een positief resultaat?

Aanvankelijk was de bedoeling van het proefproject om sport en bewegen op een meer professionele wijze in onze behandelprogramma’s te verankeren. De meeste van onze behandeltherapieën zijn verbaal en gericht op de expliciete, reflectieve systemen (bijvoorbeeld: praten over motivatie, praten over doelstellingen). Sport daarentegen richt zich vooral op de impliciete systemen. Bovendien biedt sporten structuur en zorgt het voor ontlading; twee héél belangrijke elementen voor cliënten met een drugsproblematiek. Daarnaast erkent De Sleutel sport als een waardevol middel om de vrije tijd, waarmee cliënten zowel tijdens als na een behandeling geconfronteerd worden, zinvol in te vullen.

Wie chronisch verslaafd was, spendeerde immers een zeer groot deel van zijn tijd en energie aan drugs verwerven, consumeren en onder invloed zijn. Derhalve voorziet De Sleutel niet louter in een ‘sport-therapeutisch’ aanbod, maar ook in een sportaanbod om de vrije tijd tijdens en na een behandeling zinvol in te vullen. Daarenboven wordt bij de cliënten een mentaliteitswijziging beoogd ten aanzien van sport, zodat ze het belang van sport erkennen en het een structurele plaats leren geven in hun leven. Kortom, De Sleutel hanteert o.m. sport als een belangrijk middel in het verwerven en behouden van een cleane en prettige levensstijl.

Uit ervaring merken we dat de doelgroep van mensen met een verslavingsprobleem die in behandeling zijn sterke interesse vertoont in sportieve activiteiten. We deden in 2014 een bevraging naar de interesses in sport bij onze specifieke doelgroep. Hieruit bleek dat meer dan 70 % interesse heeft om (opnieuw) bij een sportclub aan te sluiten. Verder had 69.2 % interesse in initiatielessen en had 72.3% interesse in een individuele toeleiding naar een club. De stap zetten naar het reguliere sportcircuit is dikwijls nog te groot / te moeilijk. We kregen ook vragen van werknemers van maatwerkbedrijven (de vroegere sociale werkplaatsen) om sport en bewegen ook daar meer en beter te integreren.

Positief is zeker de feedback van cliënten, die we niet systematisch meer capteren in bevragingen en metingen doch die wel opgevangen worden in verhalen t.a.v. begeleiders. Onze eigen bevragingen uit het verleden (2015) bevestigen dat de sportinitiaties in het behandelaanbod zorgen voor een stijging van het positief welzijn bij onze cliënten. De meerderheid geeft aan het sporten leuk te vinden en blij te zijn met zaken die ze bijleren. De algemene tendens is positief.

Deze inzet voor sport en bewegen bracht ook collega’s systematisch bij mekaar als de groep van sportpromotoren. Deze groep was er voorheen niet. Nu zijn zij de behoeders van het sportwerk dat in verschillende werkingen van De Sleutel gebeurt zodat cliënten letterlijk in beweging komen naar een gezonde levensstijl.

Koen Dhoore e.a. (april 2020)
Directeur zorgverlening De Sleutel

(*) om redenen van privacy gebruiken we een schuilnaam. Lees hier de volledige bijdrage waar deze getuigenis uit geplukt werd

 

Lees hier onze visie op sport

Klik hier voor meer artikels met TAG sport en bewegen

Jongeren die experimenteren met drugs weten wat ze doen

Volg ons op Facebook

filmpjeimage

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Gelieve akkoord te gaan met onze privacy overeenkomst.
Bekijk de privacy voorwaarden.

Agenda

September
  • 9
    19:30 Recoverygroep in Mechelen

    Groepswerking voor mensen met een verslavingsproblematiek die tijdens en/of na hun behandelperiode graag contact willen hebben/houden met lotgenoten.

    Waar? Online meeting of als Corona dit toelaat in Dagcentrum De Sleutel, F. De Merodestraat 20 te Mechelen 

    Wanneer? op woensdagen telkens om 19u30.  Er is een sessie op woensdag 9/9, 23/9, 7/10, 21/10, 4/11, 18/11, 2/12, 16/12, 30/12

     

    Kostprijs per sessie : 2 euro (drankje inbegrepen)

    Meer info

  • 9
    09:00 BFTC-sportdag

    Jaarlijkse BFTC-sportdag, dit jaar georganiseerd door de Therapeutische Gemeenschap De Sleutel Gent.

    Meer info volgt

     

  • 13
    10:00 Zee-zeildag 2020

    Meer info over de "varen voor het goede doel" editie 2020 mag u hier binnenkort verwachten.

    Lees meer

    Link naar website o.m. met reacties van deelnemers van vorige edities.

  • Volledige agenda