De Sleutel Logo

VAAR MEE voor het GOEDE DOEL!
Ga naar het inschrijvingsformulier



VAAR MEE voor het GOEDE DOEL!
Ga naar het inschrijvingsformulier



Verslaafd of niet?

Hoe merk je dat je afhankelijk geworden bent van drugs? Mislukken je pogingen om je gebruik te verminderen? Voel je je slecht als je niet gebruikt hebt? Bekijk onze FAQ of doe de test.

woensdag 21 mei 2014 11:37

Spice, Ketamine en GHB, voorbeelden van drugs die een ander beleid vragen

Internet is het eBay voor de nieuwe drugs. Met alle gevolgen vandien. Elke jaar duiken er meer nieuwe substanties op met geestesverruimende effecten.  Wat doet de overheid intussen? Is België een draaischijf voor de handel in die drugs? En hoe kunnen we ons vanuit preventie en hulpverlening wapenen tegen deze nieuwe trends? We hebben een gesprek met Dr. Apr.  Peter Blanckaert, Coördinator van het Belgian Early Warning System on Drugs en senior onderzoeker aan het Wetenschappelijke Instituut voor Volksgezondheid.

Ook binnen onze hulpverlening merken we dat nieuwe drugs aan belang winnen. Toch vertaalt zich dat nog niet in de grote aantallen in onze centra. Enkel als er een experiment fout loopt, belanden de “novelty seekers”, die ook steeds meer buiten het uitgangsmilieu zouden te vinden zijn, in de registratie. Toch vallen er in ons land jaarlijks 100 drugsdoden. In elk jaarrapport van het EU-drugsagentschap merken we ook een stijging van het nieuwe aantal gevaarlijke substanties. In 2011 ging het om 49 producten. In 2013 al om 81 nieuwe substanties. Hoog tijd voor enige duiding.

Wat is EWS?

Het Early Warning System (EWS), waarvan het Belgisch Early Warning System Drugs deel uitmaakt, is een Europees systeem dat instaat voor de uitwisseling van informatie over productie, transport, gebruik en risico’s van (nieuwe) psychoactieve stoffen. Deze info wordt uitgewisseld tussen de verschillende lidstaten van de EU (coördinatie door Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving - EMCDDA) en binnen elke lidstaat via een netwerk van professionele contacten. Het Programma Drugs van het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (WIV-ISP) verzorgt, als nationaal focal point, de communicatie op federaal niveau. VAD, als sub-focal point, is verantwoordelijk voor de communicatie van EWS-boodschappen van en naar het netwerk van professionele intermediairen in Vlaanderen.

DSC 0876pil

Designer drugs, legal highs,  smart drugs… Het zijn verschillende benamingen die allemaal ook een andere lading hebben…
Peter Blanckaert: De laatste jaren komen er steeds meer en meer zogenaamde Nieuwe Psychoactieve Stoffen (NPS) op de markt. Dat zijn stoffen die gebaseerd zijn op een bepaalde drug, een scheikundig basisskelet van een bepaald drug, waar één of meerdere atomen aan gewijzigd zijn, om op die manier een substantie te bekomen die buiten de drugwetgeving valt (vanwege de nominatieve lijst waarop onze drugwetgeving op dit moment gebaseerd is). Alle stoffen die op die lijst staan zijn per definitie verboden, alle stoffen die niet op die lijst staan zijn dus toegelaten. Van zodra je aan zo’n drugmolecule een atoom toevoegt of weglaat, heb je een nieuwe molecule die niet in de wetgeving ingeschreven staat, en daardoor eigenlijk “legaal” is. Internationaal wordt de term NPS gebruikt, hoewel soms andere termen gebruikt worden: research chemicals, legal highs, designer drugs, …
Het aanmaken van derivaten van verboden middelen is geen nieuw fenomeen. Zo was er reeds in de jaren ‘80 sprake van designer drugs. Dat zijn drugmoleculen die specifiek ontwikkeld zijn met in het achterhoofd de receptor waarop moleculen inwerken. Door kleine variaties op de structuur verkrijgt men een ander soort werking. Het bekendste voorbeeld hiervan is MDMA, de werkzame stof in XTC-tabletten, dat afgeleid is uit de structuur van methamfetamine.

illustratie blanckaert

Elk jaar duiken er meer nieuwe substanties op in België

Een volgende trend - te situeren in de jaren 1990-2000 - was de opkomst, vooral in Nederland, van de zogenaamde smart drugs. Deze stoffen hebben als doel het verbeteren van het menselijk functioneren, bijvoorbeeld via stoffen die hersendoorbloeding bevorderen (bv. piracetam) of via natuurlijke prestatiebevorderende middelen (bv. efedrine).
In een volgende categorie, legal highs, zitten in principe geen verboden producten, al kan je er wel verboden planten en kruiden in terugvinden. De meeste NPS vallen onder de noemer legal high, hoewel dit meer een marketingterm is, wijzend op het legale karakter van de stof. Andere populaire synoniemen zijn bv. badzouten, tapijtreiniger,... Op de verpakking wordt steeds vermeld ‘niet voor humane consumptie’, om problemen met de voedselwetgeving te vermijden.
In Nederland zagen we een explosie van smart shops. Bij ons is dat niet zo omdat de wetgever zeer snel heeft opgetreden. Een eerste smart shop hier werd  in 1996 bijna meteen gesloten op basis van onze geneesmiddelenwetgeving (KB dat verkoop van gevaarlijke en giftige planten regelt). Maar bij onze buren schieten ze nog steeds uit de grond. Daar worden die legal highs dus vlotjes verkocht.

Maar we zitten vlakbij de grens en de internethandel is heel vindingrijk. Tegenwoordig is zelfs sprake van als pizza verpakte drugsleveringen?
Peter Blanckaert: Inderdaad dat is het grote probleem. Die stoffen worden op dit moment gewoon op internet gekocht, een kredietkaart volstaat: het is een soort eBay voor drugs…

Hoe verhouden deze nieuwe soorten drugs zich t.o.v. klassieke drugs?
Peter Blanckaert: Het EMCDDA deelde de NPS in verschikkende categorieën in. Je hebt de synthetische cannabinoïden. Dat zijn stoffen die inwerken op de cannabinoid receptor (de receptor waar cannabis, m.n. het actieve bestanddeel THC) op inwerkt. Die stoffen - zoals Spice - zijn bedoeld om gerookt te worden en hebben als effect de werking van cannabis na te bootsen.  
Een tweede klasse zijn de synthetische cathinonen  - zoals Mephedrone. Dat zijn stimulantia die het effect van bijvoorbeeld MDMA nabootsen. Dan heb je de fenethylaminen of de amfetamine derivaten. Deze bootsen het stimulerende effect van amfetamines en cocaïne na. Een vierde klasse zijn de piperazines (ook stimulerende middelen, vaak verkocht als XTC). Nog twee klasses zijn de tryptaminen (hallucinogene stoffen) en de synthetische opioïden zoals fentanyl  (zeer krachtige opoiden) die de werking van morfine nabootsen. Tot slot is er nog een laatste categorie: de andere, waaronder o.m.  GHB en ketamine vallen (1).

Wat doet de Belgische tak van het EWS?
Peter Blanckaert: Onze taak is tweeërlei. Enerzijds houden we de klassieke drugs in de gaten. Daar mikken we vooral op stoffen die gecontamineerd zijn of te hoog gedoseerd. Stoffen die m.a.w. een rechtstreeks risico inhouden voor de gebruiker. Anderzijds houden we ons bezig met het opvolgen van het voorkomen van die nieuwe substanties in ons land. Het maken van een inschatting van het gebruik in onze populatie is wel zeer moeilijk, gezien het fenomeen zich redelijk ondergronds situeert en de aankoop meestal online gebeurt. We krijgen onze data oa. na inbeslagnames via de douane (pakjes tegengehouden aan de grens) of federale politie en via de ziekenhuizen die in principe ook alle intoxicaties met drugs aan ons rapporteren. Op basis van die cijfers doen we analyses.

Foto blankaert web

 

 

"We merken dat veel jongeren vrij laks omgaan met potentiële negatieve effecten van de drug"

 

 

 

 

Er worden steeds meer nieuwe substanties gevonden (81 in 2013 in Europa t.o.v 49 in 2011) en ook  vallen er soms drugsdoden te betreuren. Toch zien we nog geen hoog aantal aanmeldingen in ons Crisisinterventiecentrum…
Peter Blanckaert:
Klopt. Ook wij zien heel weinig intoxicaties met die NPS. Op jaarbasis gaat het om niet meer dan 10 gevallen, waarvan er bij ons tot op heden geen enkel overlijden gemeld werd  is na consumptie van zo’n NPSEr vielen in 2013 wel zes doden als gevolg van een NPS gemengd met de illegale drug speed. Echter, onze cijfers zijn niet volledig en de registratie verloopt nog manueel. Onze data komen vooral van labo-analyses. Concreet gaat het dan om een NPS die gevonden wordt in een bloed- of urinestaal van mensen die op spoed terechtkwamen. Als bij iemand die zo’n NPS genomen heeft, geen bloedanalyse gebeurt, dan verschijnt die niet in onze cijfers. Op spoedgevallen is het waarschuwen in functie van NPS ook niet de eerste prioriteit: daar zijn de klassieke drugs veel meer verantwoordelijk voor overdoseringen en intoxicaties. Er wordt continu aan verbetering gewerkt.  Zo bereiden we de automatisatie van ons data collectie systeem voor, zodat alle klinische en toxicologische laboratoria straks hun analyses automatisch aan ons zullen kunnen rapporteren. Uit de VAD-uitgaansenquêteleren we wel dat ongeveer 5 tot 10% van de respondenten aangeeft het afgelopen jaar NPS gebruikt te hebben. Dat gaat dus om 10 % van een zeer specifieke populatie gebruikers uit een bepaald milieu. Dat cijfer werd recent wel bevestigd door het Global Drugs Survey (5 à 10 %).

Zijn er aanwijzingen dat NPS ook buiten het uitgangsmilieu veel gebruikt wordt?
Peter Blanckaert: Gebaseerd op intoxicatierapporten uit het buitenland, zou ik stellen van wel.. We merken dat er een groeiende groep mensen is die graag met nieuwe drugs experimenteert. Dat zijn de zogenaamde novelty seekers, die vaak niet enkel in het uitgansmilieu maar ook thuis met vrienden gebruiken. We zien dat dit fenomeen opgang maakt bv in het Verenigd Koninkrijk waar opmerkelijk heel wat meer drugsdoden gemeld worden.

Welke trends merkt u nog?
Peter Blanckaert: Wegens een tekort aan precursor ten gevolge van strengere precursor-maatregelen in China zat de handel in XTC vijf jaar geleden in een diep dal. Toen merkten we dat er in de XTC-tabletten plots NPS opdoken  om het effect van die MDMA na te bootsen, voornamelijk piperazines.
De laatste 2 jaar heeft de XTC-markt zich hersteld. In de monitoring merken we dat er opnieuw veel MDMA (het actieve bestanddeel in XTC) in klassieke XTC zit. Het aandeel aan NPS in die tabletten is opnieuw gedaald. Dit heeft als voordeel dat MDMA goed gekend is qua toxiciteit, dit in tegenstelling tot NPS. Daarover weten we niets.

Maar ook MDMA is toch gevaarlijk, gezien de wisselende samenstelling (in 2009 gemiddeld 94,8 mg  ; variërend tussen 0,05 en 175,8 mg per pil)
Peter Blanckaert: Klopt. Nu zitten we gemiddeld op 120 mg MDMA per XTC-tablet. Het is dus fors naar boven opgeschoven. Om te kunnen blijven verkopen heeft men in die periode van schaarste NPS toegevoegd.  Maar los daarvan zijn de XTC-tabletten nu ook dubbel zo sterk gedoseerd als 10 jaar geleden. En opgelet, die hoger geworden dosis MDMA impliceert een reëel risico op overdosering. Iemand die elk weekend XTC neemt maar gewoon is om een pil met 200 mg MDMA te consumeren, zal daar wellicht geen schadelijke effecten van ondervinden. Maar als een 14-jarige hiermee voor het eerst experimenteert, eindigt die bijna zeker op spoed. Daar zijn we zeer bezorgd over. Recent vonden we een XTC-tablet met 300 mg MDMA erin. Bijna drie maal de normale dosis van 120 mg! Enige vorm van sarcasme is de illegale drugsproducenten dus blijkbaar niet vreemd. Ook het risico van het mengen van NPS in XTC is een gevaarlijke trend. In dit geval speelt de gebruiker immers zelf voor proefkonijn. En die NPS zijn niet eens bestudeerd. Een labo maakt ze en het product gaat rechtstreeks naar de gebruiker. Hoe behandel je zo’n intoxicatie? Wat is een antidotum? Ik vind het ronduit perfide: ook over de kankerverwekkende eigenschappen is immers niets geweten.

Zijn er nog opmerkelijke zaken voortgaande op de EWS-meldingen die jullie uitsturen?
Peter Blanckaert: Ongeveer de helft van onze Early Warning-berichten gaat over een te hoge graad van zuiverheid van drugs. Bijvoorbeeld sterke zuiverheidsconcentraties aan MDMA, cocaïne of amfetamine, soms tot 90 %. Drugs zijn bij ons, in vergelijking met de rest van Europa, van zeer goede kwaliteit. Maar wij zitten hier aan het begin van de keten, zeker inzake MDMA en  amfetamines zijn we samen met Nederland een belangrijke producerend land. We hebben de haven van Antwerpen, waarlangs vele producten (o.a. Cocaïne) worden aangevoerd.  Al deze factoren samen zorgen ervoor dat het NPS-probleem hier minder groot is en de belangstelling voor NPS in ons land relatief laag blijft. Enquêtes van organisaties die rond harm reduction werken, zoals Vital sounds, Quality Nights , tonen geen gigantische stijging in gebruik. In tegenstelling tot het aantal stoffen die gedetecteerd worden. Dat komt omdat België een transitland is in Europa. Maar het is niet omdat er in 2013 81 nieuwe stoffen bij ons gevonden zijn, dat diezelfde stoffen ook intensief verspreid en gebruikt worden..
Verder zien we de laatste tijd toch een opmerkelijke stijging van het aantal GHB-meldingen (gamma-hydroxy-boterzuur). Het grootste probleem van deze drug  is de dosering. Het verschil tussen een actieve dosis (gewenst effect) en een dosis waardoor je in coma belandt, is immers heel klein. Iemand kan zich de ene zaterdag met een bepaalde dosis heel goed voelen, en een week later met eenzelfde dosis in coma gaan: omdat de samenstelling niet identiek is of omdat de vloeistof net iets sterker geconcentreerd is of omdat men al dan niet eerst een maaltijd at…  In de Kempen zijn er recent trouwens op korte tijd diverse incidenten geweest van experimenten met GHB die eindigen met een coma (2). Jammer genoeg kan iedereen met een labo-opleiding dat goedje ook zelf vlotjes maken. De ingrediënten zijn online verkrijgbaar. Maar let op: er wordt zelfs WC-ontstopper aan toegevoegd.
Een laatste recente trend is het gebruik van ketamine. Dat kwam enkele jaren geleden totaal niet voor. Nu noteren we veel inbeslagnames en meer ziekenhuisopnames. 5% van onze waarschuwingen gaat over ketamine.

Welke consequenties ziet u voor de hulpverlening ? We zien in de cijfers nog relatief weinig cliënten die spontaan aankloppen voor hulp als gevolg van het gebruik van deze NPS, vaak ook omdat het om polygebruik gaat.  Hoe verslavend zijn deze NPS?  
Peter Blanckaert: De pure NPS kom je in de hulpverlening bijna niet tegen. Momenteel ligt de grootste nood voor NPS bij een snelle detectie van de producten. GHB is  wel reeds een groot verslavingsprobleem aan het worden. En dat zie je ook in de aanvragen van behandelcentra. Het is zeer goedkoop en zeer verslavend. Het wordt soms omschreven als de nieuwe heroïne. We zien heel veel mensen met een verslavingsproblematiek vergelijkbaar met die van opiaten (meest ernstige). GHB komt stilaan op dat niveau. Dat is zeer zorgwekkend.   
We merken ook dat veel jongeren vrij laks omgaan met potentiële negatieve effecten van de drug. Zo omschrijven ze een coma al snel als: “ik heb wat te veel genomen”, “ik ben in slaap gevallen”. De gebruikers leggen de ernst van de problematiek dus compleet naast zich neer. Daar maken we ons zorgen over. We verwachten de komende jaren een stijging van het aantal problematische GHB-gebruikers in ons land.

Volgens dhr. Blanckaert is de klassieke hulpverlening wel afgestemd op dit soort nieuwe verslaving. Dit vraagt geen andere behandelmethoden. Nochtans is het aantal plaatsen in Vlaanderen beperkt: dit kan in de komende jaren een probleem worden. Als het aantal bedden niet evenredig mee stijgt dan gaan die mensen in de kou blijven staan. Waakzaamheid is dus geboden, aldus dr Blanckaert.

Heeft u een aanbeveling naar preventie, een boodschap voor het grote publiek?
Peter Blanckaert: Dat het nemen van eender welke NPS altijd een groot risico inhoudt.  Als je iets koopt op internet ben je nooit zeker dat hetgeen je in de bus krijgt, effectief is hetgeen men beweert dat het is. Het gebeurt dat je een bepaalde substantie bestelt en dat je iets totaal anders toegestuurd krijgt. Als je een bepaalde dosis van een bepaalde substantie inneemt, speel je dus met je leven. Zo is er in Zweden een lading drugs verkeerd gelabeld. Het was een ander product met als resultaat: 18 mensen dood op zeer korte tijd. Zelfs al is het inderdaad de stof die men beweert, dan nog weet je niets over de toxiciteit van het middel. Je speelt letterlijk zelf proefkonijn.

U bent rechtstreeks betrokken bij de voorbereiding van de nieuwe wetgeving die deze NPS moet reguleren. Wat is de huidige stand van zaken?
Peter Blanckaert: Er is een nieuw KB op komst. Maar dat zit nog in de administratieve molen. We zijn daarin afgestapt van het principe van de nominatieve lijst waarbij alle verboden stoffen werden opgelijst. We kozen ervoor te werken op scheikundige structuur, en zijn daarmee voorloper in Europa. We willen gaan naar een generieke wetgeving vertrekkend van het basisskelet van een illegaal product, waarbij  we onmiddellijk alle mogelijke wijzigingen verbieden die toegepast worden aan dat basisskelet. Op die manier kunnen we met één wetgeving alle bestaande NPS-stoffen onder controle brengen evenals alle nieuwe NPS. Tot op vandaag liepen we achter de feiten aan. Eenmaal een stof aan onze lijst werd toegevoegd (en illegaal werd), stond men al klaar met een nieuwe stof door één wijziging aan te brengen.

Welke uitdagingen ziet u weggelegd voor het BEWS in de toekomst?
Peter Blanckaert: We willen de registratie van onze gegevens op punt stellen, uitbreiden en automatiseren.  In de toekomst streven we naar een betere registratie  door het uitbreiden en automatiseren van onze datacollectie.
Op die manier willen we manieren vinden om aan beter cijfermateriaal te geraken om de problematiek in kaart te brengen. We beschikken wel over data van inbeslagnames, maar we hebben zeer weinig zicht op wie die stoffen ook effectief gebruikt.
Het is pas als we goed meten dat we de hulpverlening en het beleid een tool kunnen bieden. Dan zal er meer gericht campagne kunnen worden gevoerd.

Paul De Neve

(mei 2014)

Ga naar ons overzichtelijk drugsschema  met risico's, effecten, ... o.m. van GHB, XTC, enz 

Voor meer informatie is het BEWSD te bereiken via email (bewsd@wiv-isp.be) of via de website http://bewsd.wiv-isp.be.

lees ook Persbericht Europees parlement wil schadelijke legal highs sneller van de markt halen en het Persbericht van het EU-drugsagentschap nav het Jaarrapport 2014

(1)  Bekijk het Productinfodossier Nieuwe Psychoactieve Stoffen op de website van VAD
(2) Op inititiatief van enkele politiezones in de regio Turnhout werd een sensibiliseringsfilmpje (o.m. voor de scholen) opgenomen rond de problematiek van GHB

 

Cliënten geven bij een opname best hun persoonlijke gsm in bewaring

Volg ons op Facebook

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Agenda

September
  • 10
    10:00 Zee-zeildag 2017

    Op zondag 10 september kan u opnieuw deelnemen aan de Zee-zeildag ten voordele van De Sleutel.

    Lees meer

    Link naar website o.m. met reacties van deelnemers van vorige edities.

  • Volledige agenda