De Sleutel Logo

STEUN DE SLEUTEL

klik hier

 



STEUN DE SLEUTEL

klik hier

 



Wat is normative belief (normovertuiging)? Of hoe verklaren we dat jongeren onterecht de indruk hebben dat iedereen gebruikt?

Als je ervan overtuigd bent dat de meeste 15-jarigen weed roken, wordt dat voor jou de norm. Vele jongeren gaan zich volgens die norm gedragen. Zo krijgt men onterecht de indruk dat alle jongeren tegenwoordig aan de drugs zitten. Een verklaring kunnen we vinden in het fenomeen "Normative belief". Een woordje uitleg. 

Inderdaad, niet alle jongeren gebruiken weed. Cijfers [1] wijzen uit dat de meeste jongeren nooit illegale drugs gebruiken. Niet meer dan 12 % van de 15 à 16-jarigen  in Vlaanderen heeft de laatste maand echt cannabis gerookt. Niet weinig, maar toch veel te weinig om de norm te zijn.  Meestal blijft het gebruik beperkt tot experimenteren en stopt het na verloop van tijd. Iets minder dan een kwart van de 15 à 16-jarigen heeft ooit al eens met cannabis geëxperimenteerd. 19% van deze leeftijdsgroep gebruikte het voorbije jaar cannabis. Hoe verklaren we dit fenomeen?

Perceptie en normative belief

Als jongeren ervan overtuigd zijn dat de meeste 15-jarigen weed roken, wordt dat voor hen automatisch de norm. Zo beginnen die jongeren zich volgens die norm te gedragen. Meestal is het een gepercipieerde norm.  Of anders gesteld: de tiener kiest eerder om drugs te gebruiken als deel van het proces van groepsvorming, eerder dan groepsdruk. Vrienden kiezen voor elkaar en vormen groepen op basis van attitudes die ze al hebben. Open staan voor riskant gedrag en druggebruik zijn zo’n attitudes.

Het programma 'Unplugged' voor de eerste graad middelbaar onderwijs is het eerste Europese schoolpreventieprogramma (*) dat op effectiviteit geëvalueerd is [2]. Een innoverend onderdeel van dit preventieprogramma is de aandacht voor 'normative belief'.

De theorie van reasoned action [3] gaat ervan uit dat je redeneert met de informatie die je hebt en zo beslist of je iets gaat doen. Want je bent je bewust van de eventuele gevolgen van je gedrag. Je intentie om een drug te gebruiken is dus een belangrijke voorspeller ervan.

Die intentie wordt dan weer bepaald door drie factoren ten opzicht van dat gedrag:

  1. Je attitude (heb je het gevoel dat het goed is of juist verkeerd?)
  2. Je normative belief of normovertuiging [4] (hoe denk je dat andere mensen daarover denken en volg je dat?)
  3. Je controlegevoel /locus of control (denk je dat je er zelf controle over hebt of je het gaat doen?)

Door een valse indruk en niet-gefundeerde veronderstellingen, overschat je hoeveel mensen er drugs gebruiken. Daardoor begin je daar eerder mee. Deze redenering werkt in twee richtingen: (a) je vindt een gemakkelijk argument dat je drugs gebruikt : alle anderen van mijn leeftijd roken cannabis of (b) je hebt een gekleurde indruk gekregen en doet wat je veronderstelt dat er van je verwacht wordt : ik wil erbij horen. Dit is je normovertuiging over drugs.

Die normovertuiging verandert in de loop van je tienerjaren: de invloed van je ouders vermindert en die van je leeftijdgenoten vermeerdert. (Strikt genomen zijn het niet leeftijdgenoten, maar mensen in je omgeving waar je je aan afspiegelt; die zijn vaak nét iets ouder dan jezelf.)

Normovertuiging is een belangrijk werkterrein voor drugpreventie. Tieners die denken dat veel van hun leeftijdgenoten drugs gebruiken, beginnen meer met het roken van cannabis in hun vroege adolescentie, dan tieners die dat niet denken.

Onderzoeken naar effectiviteit [5] tonen aan dat normative belief of normovertuiging een component is die in preventieprogramma's moet worden opgenomen. Jongeren die een reële indruk hebben van het aantal leeftijdgenoten of volwassenen die drugs gebruiken, kunnen deze norm vertalen naar hun eigen intentie om te beginnen drinken en sigaretten of cannabis te roken. Die intentie is gebaseerd op hun normovertuiging. Het vormt een tegengewicht voor de druk, intern of extern, om op jonge leeftijd met drugs te beginnen.

Onderzoek van de dienst Wetenschappelijk Onderzoek van De Sleutel [6] rond de 'sociale norm' die jongeren hanteren, bevestigt dat jongeren de prevalentiecijfers sterk overschatten. Voor alle toen bevraagde producten (sigaretten, slaapmiddelen, alcohol, cannabis, XTC) bleek er een kloof tussen het werkelijk aantal recente gebruikers en de doorsnee-perceptie bij jongeren. De gemiddelde inschatting lag telkens 15 à 30% hoger. Deze overschatting blijkt voor te komen bij elke leeftijdsgroep. Ook leerlingen in de eerste graad schatten het middelengebruik bij zesdejaars duidelijk te hoog in. Bovendien geldt er een samenhang tussen de 'sociale norm' die men hanteert en het eigen gebruik. Jongeren die het rookgedrag bvb hoger inschatten, blijken zelf vaker te hebben gerookt in de afgelopen maand. Niettegenstaande de 'sociale norm' bij 'gebruikers' steeds hoger ligt dan bij 'niet-gebruikers', vallen ook de niet-gebruikers ten prooi aan de systematische neiging tot overschatting.

Risico
Een eerder beperkte groep van gebruikers geraakt als gevolg van cannabisgebruik in de problemen.  Dit soort berichten haalt echter vlot de media. We weten dat de drug negatieve gevolgen heeft op de ontwikkeling van de hersenactiviteit. Gebruik kan ook tot psychiatrische stoornissen leiden. Jongeren die reeds op jonge leeftijd drugs gebruiken verstoren immers hun normale ontwikkeling.
Ook al veroorzaakt dit roesmiddel bij een heleboel mensen weinig of geen problemen, toch oordelen wij vanuit onze ervaring dat het gebruik explicieter ontraden moet worden. Dit is in het bijzonder het geval bij adolescenten omdat zij meer kwetsbaar zijn. Het is dus belangrijk er met hen over te praten. Niet alle jongeren gebruiken weed.

Raadpleeg ook onze FAQ over drugs of lees ons uitgebreid standpunt rond cannabis.

(*) Het Turijnse onderzoeksinstituut Osservatorio Epidemiologico Dipendenze leidde deze onderzoeksgroep en De Sleutel leidde de interventiegroep die de lessen ontwierp.

 


 

[1] Hibell B., Guttormsson U., Balakireva O., et al. (2009). The 2007 ESPAD Report - Substance Use Among Students in 35 European Countries. The Swedish Council for Information on Alcohol and Other Drugs (CAN). Sweden: Stockholm.
[2] Faggiano, F., et al., The effectiveness of a school-based substance abuse prevention program: 18-Month follow-up of the EU-Dap cluster randomized controlled trial, Drug and Alcohol Dependence (2010), vol. 108: 56-64.
[3] Fishbein, M & Azjen, I. (1975). Belief, attitude intention and behavior: an introduction to theory and research. Addison-Wesley: Reading MA.
[4] Een gangbare Nederlandse vertaling is ons nog niet bekend, refertnorm zou ook correct zijn, maar termen als normgevoel of normopvatting drukken niet uit dat het gaat over wat je denkt dat anderen van je verwachten.
[5] Sussman, S., Dent, C. W., Burton, D., Stacy, A. W., Flay, B. R. (1995). Developing school-based tobacco use prevention and cessation programs. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc.
[6] Lombaert, G., Middelengebruik bij 12- tot 18-jarige scholieren in Brugge. Resultaten van een onderzoek naar de risico- en protectieve factoren (onderzoeksrapport). Gent: De Sleutel, 2010.

 


 

filmpjeimage

Traject van een cliënt

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Gelieve akkoord te gaan met onze privacy overeenkomst.
Bekijk de privacy voorwaarden.

Agenda

September
  • 25
    19:30 Recoverygroep in Mechelen

    Groepswerking voor mensen met een verslavingsproblematiek die tijdens en/of na hun behandelperiode graag contact willen hebben/houden met lotgenoten.

    Waar:? Dagcentrum De Sleutel, F. De Merodestraat 20 te Mechelen 
    Wanneer? op woensdagen telkens om 19u30.  Er is een sessie op woensdag 25/9; 9/10; 23/10; 6/11; 20/11; 4/12; 18/12

    Kostprijs per sessie : 2 euro (drankje inbegrepen)

    Meer info







Oktober
  • 7
    19:30 Dagcentrum Mechelen viert 25 jarig bestaan met Filmavond

    Dagcentrum Mechelen viert op maandag 7 oktober zijn 25-jarig bestaan met een filmavond. De viering wordt georganiseerd i.s.m. met het Filmhuis. Samen zetten we een parel van Gus Van Sant in de kijker: ‘Don’t Worry He Won’t Get Far On Foot.’ Een film die een mooi beeld schetst van een man in herstel. Hij maakt er het beste van, ondanks zijn beperkingen. Vooraf is er een receptie en om 20u30 vangt de film aan. Klik hier voor meer info 

  • Volledige agenda