20 jaar monitoring door EU-drugsagentschap

In zijn jaarlijks verslag kijkt het EU-drugsagentschap terug op 20 jaar monitoring en onderzoekt het de mondiale invloeden en lokale vertakkingen van het steeds veranderende drugsprobleem in Europa. Enkele tendenzen uit het jaarrapport 2014: het toenemend belang van cannabis in de verslavingszorg in Europa, het dalend heroïnegebruik, de problematiek van overdosissen, de toenemende sterkte en zuiverheid van drugs en de stijgende risicio’s van de NPS, vaak online aangeboden als ‘legale psychedelica’.

Het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EMCDDA) stelde haar Europees Drugsrapport 2015: Trends en Ontwikkelingen, voor. Het rapport laat zien dat we worden geconfronteerd met een snel veranderende, geglobaliseerde drugsmarkt. Een markt die (zowel voor gecontroleerde als voor ongecontroleerde psychoactieve stoffen) steeds meer via het internet als nieuw handelskanaal de weg naar de gebruiker vindt.

1.Toenemend belang van cannabis in de verslavingszorg in Europa

Cannabis blijft de meest gebruikte illegale drug in Europa, met een geschat aantal van 19,3 miljoen volwassenen (15–64 jaar), onder wie 14,6 miljoen jongvolwassenen (15–34 jaar), die melden het middel in het voorgaande jaar te hebben gebruikt. Naar schatting gebruikt circa 1 % van alle volwassenen dagelijks of bijna dagelijks.

Bevolkingsenquêtes in drie landen (Duitsland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk) melden een dalende of stabiele prevalentie van cannabisgebruik in de afgelopen tien jaar. Daarentegen wordt een toename van het gebruik waargenomen in Bulgarije, Frankrijk en vier Noord-Europese landen (Denemarken, Finland, Zweden, Noorwegen). Over het geheel genomen laten de meest recente onderzoeksresultaten uiteenlopende trends in cannabisgebruik in het afgelopen jaar onder jongvolwassenen zien.

De hoge prevalentie van de drug wordt weerspiegeld in de aantallen die zich melden voor gespecialiseerde verslavingszorg, waarbij de grootste groep die zich voor het eerst voor behandeling aanmeldt nu cannabis als hun belangrijkste probleemdrug noemt. Het totale aantal personen dat zich voor het eerst aanmeldt voor de behandeling van cannabisproblemen in Europa, steeg van 45 000 in 2006 naar 61 000 in 2013. Hoewel cannabiscliënten die zich voor een behandeling melden, het meest op eigen initiatief komen (34 %), wordt in de analyse opgemerkt dat ongeveer een kwart van degenen die een behandeling voor primair cannabisgebruik begonnen (23 000), werd verwezen vanuit het strafrechtelijk systeem.

Het EMCDDA-rapport haalt de belangrijke rol van cannabis in de drugsgerelateerde misdaad-statistieken naar voren. De drug is verantwoordelijk voor 80% van het aantal drugsinbeslagnames en ruim 60% van alle in Europa gemelde drugsmisdrijven betreft cannabisgebruik of -bezit voor eigen gebruik.

Opmerkelijk: er zijn tot nu toe meer dan 130 synthetische cannabinoïden – verkocht als legale vervanging voor cannabis – ontdekt door het EU-Early Warning System (EWS) en deze voegen een nieuwe dimensie toe aan de cannabismarkt. Het gebruik van deze stoffen kan nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid (bijv. nierbeschadiging, longziekten, hart- en vaatziekten, convulsies). Recente sterfgevallen en acute vergiftigingen in Europa, en op internationaal vlak, die verband hielden met deze stoffen, hebben het EMCDDA ertoe gebracht waarschuwingen voor de volksgezondheid uit te sturen.

2. Heroïnegebruik neemt af

Een groot deel van de drugsgerelateerde gezondheids- en maatschappelijke kosten in Europa wordt nog steeds veroorzaakt door problemen in verband met heroïne, maar de jongste trends op dit gebied zijn ‘betrekkelijk positief’ volgens het EMCDDA, dat melding maakt van een ‘algemene stagnatie in de vraag naar deze drug’. Minder mensen gaan nu naar de verslavingszorg voor de eerste maal wegens problemen met heroïne: 23 000 in 2013 vergeleken met 59 000 in 2007. Er wordt bovendien geschat dat meer dan de helft (700 000) van de 1,3 miljoen problematische opioïdengebruikers (d.w.z. langdurige, verslaafde gebruikers) in Europa nu een substitutiebehandeling voor opioïden volgt.

De gegevens over gerapporteerde inbeslagnames, die de trends in het aanbod van heroïne helpen begrijpen, laten eveneens een daling zien. De hoeveelheid heroïne die in 2013 in de EU in beslag werd genomen (5,6 ton), was een van de kleinste die in het afgelopen decennium werd gerapporteerd — de helft van de hoeveelheid die in 2002 in beslag werd genomen (10 ton).

3. Aanpak van drugsoverdoseringen

Het terugdringen van fatale drugsoverdoseringen en andere drugsgerelateerde sterfte (bijv. aan drugs gerelateerde ziekten, ongelukken en zelfmoord) blijft nog altijd een belangrijke uitdaging voor het volksgezondheidsbeleid. Naar schatting waren er in 2013 in de Europese Unie ten minste 6 100 sterfgevallen door een overdosis. Hierbij ging het voornamelijk om overdoseringen van heroïne en andere opioïden.

Een nieuwe analyse die bij het rapport van vandaag is gevoegd, belicht misbruik van benzodiazepinen onder opioïdengebruikers met een verhoogd risico, die deze geneesmiddelen mogelijk gebruiken als zelfmedicatie of om de effecten van opioïden te versterken. De analyse laat zien hoe het gecombineerde gebruik van opioïden en benzodiazepinen en andere onderdrukkende middelen (bijv. alcohol) het risico op sterfte door een overdosis verhoogt. Richtlijnen voor het voorschrijven van middelen en de klinische praktijk kunnen een belangrijke rol spelen in het beheersen van dit complexe probleem.

4. Concurrentie op een drukke markt van stimulerende middelen

Europa wordt geconfronteerd met een drukke markt van stimulerende middelen, waarbij cocaïne, amfetamines, ecstasy en een toenemend aantal synthetische drugs zich richten op soortgelijke consumentengroepen. Cocaïne blijft de meest gebruikte illegale stimulerende drug in Europa, hoewel de meerderheid van de gebruikers wordt aangetroffen in een klein aantal West-Europese landen. Ongeveer 3,4 miljoen volwassenen (15–64 jaar), onder wie 2,3 miljoen jongvolwassenen (15–34 jaar), hebben het afgelopen jaar cocaïne gebruikt.

Het gebruik van amfetamines (zowel amfetamine als methamfetamine) blijft in Europa in het algemeen lager dan dat van cocaïne, met ongeveer 1,6 miljoen volwassenen die aangeven amfetamines in het voorgaande jaar gebruikt te hebben, onder wie 1,3 miljoen jongvolwassenen (15–34 jaar). In het rapport van vandaag worden nieuwe patronen in het gebruik van methamfetamine naar voren gehaald. In de Tsjechische Republiek is bijvoorbeeld een duidelijke toename van risicovol methamfetaminegebruik (hoofdzakelijk door injectie) waargenomen, met schattingen van het aantal gebruikers die tussen 2007 en 2013 oplopen van circa 21 000 tot meer dan 34 000. In een aantal Europese landen wordt ook het injecteren van methamfetamine in combinatie met andere stimulerende middelen (bijv. synthetische cathinonen) gemeld onder kleine groepen mannen die seks hebben met mannen. Deze zogenaamde ‘slamming’-praktijken doen de bezorgdheid over zowel risicovol drugsgebruik als risicovol seksueel gedrag toenemen.

Naar schatting hebben 2,1 miljoen volwassenen (15–64 jaar), onder wie 1,8 miljoen jongvolwassenen (15–34 jaar), in het voorgaande jaar ecstasy gebruikt. Na een periode waarin als ecstasy verkochte pillen onder gebruikers werden geassocieerd met slechte kwaliteit en vervalsingen, zijn nu zeer zuivere MDMA-poeders en -pillen algemeen meer beschikbaar.

Synthetische cathinonen (bijv. mephedrone en MDPV) vormen nu in sommige Europese landen een vast bestanddeel van de illegale markt voor stimulerende middelen en worden vaak in plaats van amfetamine en ecstasy gebruikt. Hoewel het injecteren van synthetische cathinonen niet wijdverbreid is in Europa, is het in enkele landen een zorgwekkend lokaal probleem in groepen drugsgebruikers met een verhoogd risico. In Hongarije, Roemenië en het Verenigd Koninkrijk is de vraag naar behandeling in verband met het gebruik van deze stoffen toegenomen.

5. Toenemende sterkte en zuiverheid van drugs reden tot bezorgdheid

Een belangrijke bevinding in het rapport van dit jaar is de duidelijke toename van de sterkte en zuiverheid van de in Europa meest gebruikte illegale drugs. Dit voedt de bezorgdheid voor de gezondheid van gebruikers die mogelijk, bewust of onbewust, sterkere producten gebruiken. De algemene trends voor de periode 2006–2013 laten zien dat de sterkte van cannabis (THC-gehalte), de zuiverheid van cocaïne en het MDMA-gehalte van ecstasytabletten zijn toegenomen in de landen die regelmatig gegevens rapporteren; in 2013 is ook de zuiverheid van heroïne toegenomen. Technische innovatie en marktconcurrentie zijn twee waarschijnlijke factoren achter deze trend.

In het rapport wordt de aandacht gevestigd op bezorgdheid over ecstasytabletten met hoge MDMA-gehaltes, die vaak worden verkocht met verschillende vormen en logo's. Het afgelopen jaar hebben het EMCDDA en Europol waarschuwingen voor volksgezondheidsrisico's in verband met het gebruik van deze producten uitgestuurd. Na een reeks sterfgevallen zijn er ook waarschuwingen uitgestuurd voor pillen die verkocht worden als ecstasy, maar andere schadelijke stoffen bevatten, zoals PMMA.

6. Twee ‘nieuwe drugs’ per week ontdekt

In het voorgaande jaar werden in de EU per week circa twee nieuwe psychoactieve stoffen (NPS) ontdekt. In 2014 werden in totaal 101 nieuwe stoffen aangemeld bij het EWS (gestegen van 81 stoffen in 2013). Daarmee wordt de opwaartse trend in het aantal stoffen dat in één enkel jaar wordt aangemeld voortgezet. Dit brengt het totale aantal middelen dat door het Agentschap wordt gemonitord op meer dan 450, waarvan meer dan de helft alleen al in de afgelopen drie jaar werd geïdentificeerd.

Nieuwe onderzoeken en enquêtes beginnen licht te werpen op het gebruik van nieuwe psychoactieve stoffen. Negen landen hebben de prevalentie van nieuwe psychoactieve stoffen nu opgenomen in hun nationale drugsenquêtes. In de meeste EU-landen blijkt de prevalentie van het gebruik van deze stoffen laag te zijn. Zelfs een beperkt gebruik van deze stoffen kan echter zorgwekkend zijn wegens de ernstige toxiciteit van sommige nieuwe psychoactieve stoffen. Gezondheids- en sociale maatregelen naar aanleiding van nieuwe psychoactieve stoffen staan steeds meer in de belangstelling en weerspiegelen het volledige spectrum van de maatregelen tegenover de meer gevestigde illegale middelen (bijv. onderwijsactiviteiten over drugs, interventies op het internet, en omruilprogramma's voor naalden en spuiten).

Het internet speelt een steeds grotere rol in het aanbod en de marketing van drugs aan Europeanen, en nieuwe psychoactieve stoffen en gevestigde drugs worden beide online te koop aangeboden. De monitoring door het EMCDDA heeft circa 650 websites geïdentificeerd die ‘legal highs’ aan Europeanen verkopen. Een uitdagende ontwikkeling in de onlinemarkt is de verkoop van illegale drugs op ‘cryptomarkten’ of onlinemarktplaatsen op het ‘deep web’ (toegankelijk met behulp van versleutelingssoftware). Deze maken het voor partijen mogelijk om anoniem goederen en diensten uit te wisselen, vaak met behulp van ‘cryptogeld’ (bijv. bitcoins) om verborgen transacties te faciliteren. Ook duiken er zogenaamde ‘grijze marktplaatsen’ op – sites die zowel openlijk op het internet als meer verborgen op het ‘deep web’ opereren. Het rapport belicht hoe sociale media en apps ook een actieve rol spelen op drugsmarkten, of ze nu direct worden gebruikt voor het kopen en verkopen van drugs dan wel indirect worden gebruikt voor marketing, opinievorming of het delen van ervaringen.

De EMCDDA oordeelt dat de toename van online- en virtuele drugsmarkten een grote uitdaging vormt voor het wetshandhavings- en drugscontrolebeleidt. Bestaande regelgevingsmodellen moeten worden aangepast aan een mondiale virtuele context, zo stelt het rapport.

 

Lees hier het integrale EMCDDA-persbericht (04-06-2015)

Ga hier naar het EMCDDA-drugsrapport 2015

back to top