De Sleutel Logo

Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Professionals

Hier vind je info op maat van wie beroepshalve met het thema drugs bezig is. Welke drugspreventie is effectief?  Maak kennis met ons aanbod voor leerkrachten en preventiediensten. Wat is evidence based hulp verlenen? Bekijk ons overzicht van goede praktijken en bruikbare meetinstrumenten.

maandag 25 november 2019 14:54

De rol van spoeddiensten bij interventies met middelengebruik nader bekeken

Als hulpverleners in de verslavingszorg weten we dat crisissituaties een betekenisvol moment kunnen vormen in het overwegen van hulp voor een dreigend verslavingsprobleem. Een spoedopname is er zeker zo een van, een moment waarop iemand zegt: “Zo kan het niet verder, ik moet iets veranderen.”

Uit cijfers (1) weten we dat een aanzienlijk deel van de spoedopnames gelinkt is aan overmatig gebruik van alcohol en drugs. Wat is de ervaring van urgentie-artsen met mensen die door misbruik van alcohol of drugs op de spoeddienst terechtkomen? Prof. De Paepe (diensthoofd spoedgevallen) en Prof. Heylens (afdelingshoofd spoedpsychiatrie) vertellen vanuit de praktijk van UZ Gent.

In welke mate eist middelenmisbruik op spoeddiensten in de eerste lijn jullie aandacht?
Prof. De Paepe:
Een spoeddienst is bedoeld voor dringende ongeplande zorgvragen. Het gaat om de acute vragen. Wat minder dringend is, gaat in principe via de huisarts. En inderdaad alles wat met acute intoxicatie te maken heeft, komt frequent op de spoedgevallendienst binnen.
Prof. Heylens: Het UZ Gent profileert zich in de regio ook als speler met een aparte werking rond middelengebruik, met een drainage-effect tot gevolg.  

spoedartsenweb

 

 

 

 

 

 

Prof. De Paepe (rechts op de foto): “Een preek geven na een incidentele opname, werkt niet. Het is veel effectiever om op een empathische manier je bezorgdheid te uiten”


De Paepe: We zien hier vooral acute intoxicaties, vaak traumatische letsels gerelateerd aan overmatig alcoholgebruik. Dat gaat dan bijvoorbeeld om mensen die gevallen zijn door een bewustzijnsdaling of door coördinatieproblemen, mensen die betrokken zijn in een verkeersongeval,…
Heylens: Daarnaast komt ook de groep met een acute psychiatrische zorgvraag binnen via de spoeddienst. Op de spoedopname worden deze mensen eerst acuut somatisch bekeken. Pas als de observatie leert dat de patiënt fysisch in orde is, kan een transfer richting Upsie. Dit kan relatief snel gezien deze spoedpsychiatrie nabij de gewone spoed gelegen is (zie kader).

Is die triage richting psychiatrie altijd zo snel duidelijk?
Heylens:
Als iemand acuut onder invloed is, dien je daar wat observatietijd te laten overgaan totdat je adequaat kan beoordelen. Dan pas kunnen andere onderliggende problemen duidelijk geëvalueerd worden.

Zijn er trends afhankelijk van leeftijd?
De Paepe:
We zien duidelijk patronen als het gaat over jongeren. Bij hen zien we de acute alcoholintoxicaties vooral tijdens de weekends, op momenten dat er gefuifd wordt. Ouderen komen dagelijks binnen, minder met pieken en dalen. We weten uit eigen onderzoek dat ongeveer 10% van de opnames (2) op de spoedgevallendienst rechtstreeks of onrechtstreeks gerelateerd zijn aan overmatig alcoholgebruik. Dit laatste betreft bijvoorbeeld de nuchtere patiënt die slachtoffer is geweest van slagen en verwondingen van iemand die onder invloed was. Of de patiënt die binnenkomt met een leverproblematiek die het gevolg is van chronisch overmatig alcoholgebruik. Een andere studie specifiek bij jongeren (3) wijst enkel op een heel lichte toename. Sinds 2012 zien we geen spectaculaire veranderingen.

 

 

UPSIE: Wat?

De Universitaire Psychiatrische Spoed Interventie Eenheid (Upsie ) is een kleinschalige eenheid, onderdeel van de psychiatrische eenheid. Op jaarbasis krijgt de Upsie 3200 aanmeldingen te verwerken. Zo’n 40% wordt daarna effectief opgenomen, de anderen krijgen een advies in functie van zorgcontinuïteit.

Prof. Gunther Heylens: De Upsie heeft een capaciteit van 11 bedden, waar we de spoedpsychiatrische problematiek opnemen. Het gaat om een onderdeel van wat mensen op algemene spoed zien. Daar gebeurt de algemene triage. Op jaarbasis zijn er zo’n 3200 aanmeldingen op spoed van psychiatrische aard (10 % van totaal op spoed). Van dat aantal heeft 25 % met alcohol te maken. Bij de psychiatrische problematiek zit heel vaak ook middelengebruik mee verweven. In een Upsie zien we vaak mensen met een langdurige, reeds bestaande middelen problematiek. Een deel komt ook regelmatig langs en heeft te maken met een comorbide psychiatrische aandoening, met meer ernst. In de Upsie zien we dus minder de incidentele gevallen.

Hoe loopt de samenwerking met de verslavingssector in de praktijk?
Heylens:
We geven op basis van ernst en context en aan- of afwezigheid van beschermende factoren een heel concreet advies. We verwijzen richting ambulante hulp of bepleiten een opname. We werken ook outreachend. Zo gaat vaak iemand mee met de mensen naar de intake. Er zijn ook supra regionale samenwerkingsverbanden. Ons doel is goede zorgtrajecten uitstippelen en het netwerk van de patiënt versterken.

Een Upsie doet dus veel meer dan een fysieke afkick veilig laten verlopen?
Heylens: het medische is inderdaad slechts een onderdeel. We doen een assessment van psychiatrische/psychische problematiek, comorbiditeit, het sociaal netwerk,… De oriëntatie gebeurt dan op basis van het totaalplaatje. Het is belangrijk om hierbij de continuïteit te verzorgen. We moeten vermijden om iemand door te verwijzen naar settings waar er pas binnen twee weken plaats vrij komt. Die mensen lopen in tussentijd verloren. Om dat probleem te counteren, hebben we binnen de Upsie twee case managers die outreachend werken.
De Paepe: Op de spoeddienst in Gent bieden we bovendien een permanentie rond sociaal werk. Een sociaal assistent zorgt voor bijkomende ondersteuning en is ook na 22 u oproepbaar. Ze bekijken de thuissetting. Zijn er bijvoorbeeld bijkomende noden of is er mantelzorg actief? Dat soort zaken wordt dan samen met de psycholoog of psychiater in de toekomstige opname-instelling opgenomen en indien mogelijk reeds van hieruit geïnitieerd.


 

 

Window of opportunity 

De Paepe: We zien op de spoedgevallendienst veel incidentele opnames van jongeren. Deze zullen we nooit banaliseren. De oorzaak is meestal alcohol, soms ook illegale drugs. Uit onderzoek weten we dat studenten die bewusteloos op spoed komen ten gevolge van alcoholintoxicatie, diegenen zijn met risico op alcohol gerelateerde problemen op latere leeftijd. Die blijven doorgaans voor de gezondheidszorg lange tijd ongedetecteerd. Ze beginnen met risico gedrag, worden op den duur afhankelijk en gaan zo over naar schadelijk alcoholgebruik.Bij aanhoudend gebruik zie je dan de meer chronische problematiek opduiken, van klassiek leverlijden, cardiovasculaire problemen; sociale problematiek die ermee gepaard gaat, relatieproblemen,…
Heylens: Dan gaat het om meer dan alleen maar een verslaving, dan zijn er problemen op heel wat levensdomeinen, is er sprake van controleverlies, enzomeer.

Hoe verloopt een ontslag bij een incidentele spoedopname? Welke advies of verwijzing wordt gegeven?
De Paepe: Een incidentele opname is vaak – zo leert ook de literatuur - een window of opportunity om vroegtijdig te detecteren en te interveniëren of om aan preventie te doen. Door een passende korte interventie kan je later probleemgedrag vermijden. Het is wel belangrijk om dit niet veroordelend te doen. Een preek geven, daar moeten we van af. Met het vingertje de les spellen, werkt helemaal niet. Het is veel effectiever om op een empathische manier je bezorgdheid te uiten naar de patiënt. We gaan dus in gesprek, vragen naar hun weekgebruik, polsen naar bingedrinken. En als we problemen detecteren, dan komen we samen met de patiënt tot een plan van aanpak. Hierbij is het belangrijk om de huisarts te betrekken. Is de patiënt intussen afhankelijk, dan zal een verwijzing naar de psychiater overwogen worden.
Heylens: Zo’n responsabiliserende interventie starten we pas op als de patiënt helder genoeg is. Het is eigenlijk psycho-educatie. Het begint met te exploreren wat er gebeurd is. Daarna proberen we af te toetsen wat de invloed is op hun leven, wat de risico’s zijn. Na die aftoetsing gaan we over naar de contemplatie: moet je daar nu iets mee doen?
De Paepe: Voor de patiënt blijkt een spoedopname achteraf vaak een eyeopener. Als iemand onder invloed iets ernstigs meemaakt, heeft dit impact. Die opportuniteit grijpen we dus aan. Het is dan wel een korte passage, we gebruiken het incident om hen duidelijk te maken dat ze iets aan hun probleem moeten doen.
Heylens: Klopt. De kloof naar behandeling is bij middelengebruik zeer groot. Ze noemen dit de treatment gap. We doen er bij zo’n incident alles aan om kloof naar zorg te verminderen.

DSC 0911

Is een huisarts gewapend om een goede opvolging op te nemen?
De Paepe:
Iedereen die op spoed vertrekt, krijgt een ontslagbrief mee gericht aan de huisarts. Aan de patiënt wordt gevraagd naar de huisarts te gaan. De huisarts verzekert die opvolging.
Heylens: Een aantal mensen zullen na overleg met de psychiater en een uitgebreider gesprek specifiek rond hun problematiek gerichter verwezen worden naar de tweede lijn. Als er afhankelijkheid is, dan wordt vanuit de Upsie naar gespecialiseerde zorg verwezen. Als het gaat om alcohol gaan we - rekening houdende met de ernst - in de regio Gent bv verwijzen naar ambulante zorg zoals CAT, Eclips of voor een opname. Bij illegale middelen kan het gaan om een programma bv van De Sleutel of De Kiem.

Kan een betere preventie sommige interventies op spoed voorkomen? In het Verenigd Koninkrijk wordt aan festivalgangers soms heel gericht informatie verstrekt en kunnen drugs effectief getest worden. Hoe kijkt u als spoedarts naar dergelijk beleid?
Heylens
: Mensen zullen altijd middelen blijven gebruiken. Men heeft van alles geprobeerd. Alles verbieden en illegaal maken, gedoogbeleid. Universele preventie, selectieve preventie,… Onze ogen sluiten, lost niets op. Ik heb een probleem met het testen van producten, waardoor ze zogenaamd veiliger zijn om te gebruiken. Vanuit medisch oogpunt vind ik dat we dat niet moeten promoten omdat we dan het signaal geven dat men rustig verder kan gebruiken.
De Paepe: Er is rond die testen de laatste tijd veel controverse. Ze bieden mijns inziens enkel een vals gevoel van veiligheid. Een overheid moet duidelijk zijn: ofwel mag het ofwel mag het niet. Technisch is het bovendien niet mogelijk om alle nieuwe psychoactieve stoffen te detecteren. We weten wel dat de klassieke drugs ook gecontamineerd kunnen zijn door die nieuwe stoffen, die dan niet gedetecteerd worden. Bovendien reageren personen heel wisselend op een eenzelfde dosis waarbij de ene heel hevig reageert, een andere nauwelijks effecten ondervindt. Die testing is dus allesbehalve heiligmakend. Er is bovendien geen enkele evidentie dat er dan minder druggerelateerde problemen zullen voorkomen. 
Heylens: Dat maakt het moeilijk om hier uitspraken over te doen.

Ouders maken zich vaak zorgen als tieners naar fuiven gaan. Is daar een reden voor? Is een ander soort aanpak gewenst? Hoe kijkt u naar de samenwerking met organisatoren en lokale actoren?
De Paepe: Op heel specifieke fuiven en evenementen, wordt wel wat gebruikt. We zien wellicht slechts het topje van de ijsberg. Er is ongetwijfeld veel gecontroleerd gebruik. Die mensen zien we niet in de gezondheidszorg. Ik betwijfel echter of dat fors is toegenomen. Een aantal jaar terug hadden we in het Gentse ook al I Love Techno, waar al heel wat gebruik was. Als je na zulke grote evenementen het percentage bekijkt dat op de spoedgevallendienst belandt, dan is dit laag. Elk incident is er natuurlijk één te veel. En het klopt dat het risico op levensbedreigende problemen na een acute overdosis reëel is. In tegenstelling tot alcohol weten druggebruikers niet steeds wat ze precies innemen. We zien een lichte verschuiving in de aard van de middelen die gebruikt worden in de richting van meer nieuwe stoffen. Maar het is bij ons zeker niet zoals in Engeland waar de nieuwe psychoactieve middelen echt in opmars zijn.
Heylens: Ook cijfers helpen om de problematiek te nuanceren. De prevalentie van ooit gebruik en recent gebruik van middelen zoals cocaïne blijft vrij laag. In uitgangsmilieus zie je minder cannabisgebruik. Daar gaat het meer over de stimulantia, de hallucinogenen blijven vrij laag (onder de 10 %). Alcohol blijft het belangrijkste middel.
De Paepe: Uit een Europese studie (4) blijkt dat 25% van de gekwetste chauffeurs (automobilisten, fietsers) alcohol in het bloed heeft (merendeel boven de 0,5 promille). Slechts 1% had cocaïne of amfetamines in het bloed. Het probleem van alcohol is zeer prevalent aanwezig bij de veertigers en de vijftigers en oudere leeftijdsroepen. We mogen dus zeker niet te hard focussen op de jongeren alleen.

En lachgas?
De Paepe
: In Gent zien we weinig patiënten met acute lachgasintoxicaties op de spoedgevallendienst. Dit heeft te maken met de zeer korte werkingsduur en het lage risico voor acute complicaties (5). Chronisch gebruik van lachgas kan aanleiding geven tot o.a. beschadiging van het zenuwstelsel.

Moedigen jullie controles aan de deur van risico-evenementen aan? Of een interne hulppost op fuiven?
De Paepe:
Controles zijn noodzakelijk maar niet 100% sluitend. De bezoekers kunnen immers de drugs innemen vooraleer ze binnengaan. En een interne hulpspoedpost is een meerwaarde maar kan een vals gevoel van veiligheid scheppen. Organisatoren van risico-evenementen moeten oog hebben voor preventie. Sommige lokale overheden zitten hiervoor nu al samen met organisatoren.

 

Paul De Neve

 

  1. Via deze link kan je meer cijfermateriaal vinden
  2. Cijfers 2010, UZ Gent. Gedurende één maand werden alle spoedopnames prospectief geregistreerd (meer dan 2000 opnames).
  3. Cijfers 2012, UZ Gent. Tijdens de periode 2002 – 2012 werden alle -26 jarigen geregistreerd
  4. Driving under influence from alcohol and drugs, EMCDDA, 2012
  5. De gevallen die men in Antwerpen ziet, treden op na chronisch gebruik van lachgas waarbij een vitamine B12 tekort ontstaat welke aanleiding geeft tot neurologische symptomen. Dergelijke neurologische problemen werden tot op heden niet gediagnosticeerd op de spoedgevallendienst in Gent.

Aanverwante info

Zes jongeren per dag in het ziekenhuis na acloholmisbruik (persbericht december 2019)

 

Cannabis werkt ook fysiek verslavend

Volg ons op Facebook