De Sleutel Logo

Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Professionals

Hier vind je info op maat van wie beroepshalve met het thema drugs bezig is. Welke drugspreventie is effectief?  Maak kennis met ons aanbod voor leerkrachten en preventiediensten. Wat is evidence based hulp verlenen? Bekijk ons overzicht van goede praktijken en bruikbare meetinstrumenten.

vrijdag 15 november 2019 13:54

Drugpreventie in turbulente tijden

Op dinsdag 1 oktober werd in Schaarbeek het boek ‘Turbulente leerlingen’ voorgesteld, dit ter gelegenheid van een studievoormiddag (georganiseerd door Welwijs * i.s.m. NICC en LINC). Probleemgedrag op school positief aanpakken en werken aan sociale vaardigheden: het is altijd al een rode draad geweest in het preventiewerk van De Sleutel. Het is ook het thema van een bijdrage die Johan Van de Walle mocht schrijven in dit boek vol inspiratie en praktijkvoorbeelden. Een abstract.

De geschiedenis van preventie in de Sleutel

Alcohol- en drugproblemen in de maatschappij terugschroeven door de vraagzijde te verkleinen, dit was bij aanvang in de jaren 1970  de missie van De Sleutel. De dagelijkse confrontatie met de ingrijpende gevolgen van druggebruik van een kleine groep mensen zorgde ervoor dat de Sleutel de klemtoon legde op het niet gebruik van middelen. De werking van de drugvrije Therapeutische Gemeenschappen versterkte de overtuiging dat het niet-gebruik van illegale middelen de beste keuze was.

P1010334web

Geloof in de meerwaarde van een drugvrij leven is nu nog altijd onze drijfveer. Vanuit dat geloof helpen wij onze cliënten zich optimaal te realiseren en zich te re-integreren in de samenleving. Dit doen we door een gelijkwaardige relatie aan te gaan met onze cliënt en deze hoop te geven dat verandering van gedrag mogelijk is.

1.Het geweer wordt van schouder veranderd:
van focus op veiligheid naar focus op gezondheid

Maatschappelijk werd druggebruik in de jaren 1970-80 vaak verbonden met maatschappelijke overlast. De drugdelicten zorgden in sommige wijken van grootsteden voor veiligheidsproblemen. Zo werd drugpreventie een middel om overlast te reduceren.

Vanaf de jaren 1990 werd onder impuls van de WHO de focus van drugpreventie verlegd naar het terrein van de volksgezondheid. Niet meer de veiligheid van de maatschappij stond centraal maar wel de gezondheid van de bevolking. De visie dat het versterken van de lifeskills bij kinderen en jongeren kon leiden tot gezondere keuzes kreeg in die periode meer en meer aanhang. Programma’s als ‘Leefsleutels’ (voor het secundair onderwijs) en ‘Contactsleutels’ (voor het lager onderwijs) werden op honderden Vlaamse scholen geïmplementeerd. Het trainen van ‘leefvaardigheden’ was en is momenteel nog het hoofdingrediënt van deze methodieken. De lessen en activiteiten steunen op inzichten van hoe menselijk gedrag tot stand komt en hoe mensen keuzes maken.

P1010213web

Leren argumenteren, coöperatief werken, werken aan een positief zelfbeeld, communicatievaardigheden, kunnen praten over gevoelige onderwerpen werden en worden nu nog in deze lessen opgenomen. Deze methodieken doen een sterk beroep op de prefrontale cortex. Het is juist in de prefrontale cortex dat de bewuste keuzes worden gemaakt. Een aangename en veilige klassfeer en een positieve verhouding tussen leerling en leerkracht staan in deze methodieken altijd centraal.

De bandbreedte van de drugpreventie is nu voor De Sleutel veel ruimer dan in de beginperiode. Naast illegale drugs kwamen andere verslavende middelen in het vizier: tabak, alcohol, medicatie en de jongste jaren zelfs gokken, gamen en andere vormen van gedragsverslaving. Zo stonden op de Vlaamse Gezondheidsconferentie van 2016 de thema’s rond alcohol, tabak, drugs, psychoactieve medicatie, gokken en gamen naast voeding, beweging, sedentair gedrag, ondervoeding bij ouderen en eetstoornissen. Deze ontwikkeling zorgt er tevens voor dat de methodieken niet alleen de nadruk leggen op het ontraden van druggebruik maar op de manier waarop jongeren gezonde keuzes kunnen maken. Daarenboven is in preventie het onderscheid tussen legale en illegale middelen steeds minder relevant.

2.Recente ontwikkelingen binnen het onderwijs:
van focus op welbevinden naar focus op het belang van kennis en socio-emotionele skills

De preventiedienst van De Sleutel is door de Vlaamse Overheid erkend als een organisatie met terreinwerking voor vaardigheidstraining en preventie middelengebruik in het onderwijs. Het vormen van leerkrachten in methodieken om persoonlijke en sociale vaardigheden bij leerlingen te trainen is onze opdracht. Met deze preventieactiviteiten begeeft De Sleutel zich in het brede veld van het onderwijs. Indien we relevant willen blijven en invloed willen uitoefenen op het beleid van scholen is het van belang te weten welke gevoeligheden en tendensen zich binnen het onderwijs ontwikkelen.

De jongste twintig jaar kregen begrippen als ‘welbevinden’, ‘zorg’, ‘gelijke kansen’ en ‘leerlingen met specifieke onderwijsnoden’ veel aandacht. Deze thema’s sluiten nauw aan bij onze preventieactiviteiten. Een leerling die niet goed in zijn vel zit, een leerling die zorg nodig heeft, daar wil een preventiemedewerker wel mee aan ondersteunen. Deze doorgedreven aandacht voor welbevinden, zorg, gelijke kansen leidt bij onderwijsmensen wel eens tot volgende vragen: “Mag er nog les gegeven worden?” of “Wat is de opdracht van de school?” Na het verschijnen van de OESO- en PISA-rapporten ontstaat er binnen het Vlaams onderwijs altijd hevige discussies over de voor- of achteruitgang van onze leerlingen over het belang van kennis of van competenties of de roep om meer autonomie voor de leerlingen tegenover de roep van meer structuur voor de leerlingen.... Deze discussies lees je op de opiniepagina’s van de kranten maar hoor je tevens in de leraarskamer. Moeten wij als preventiewerkers in het onderwijs gewoon toekijken? Of willen we onze expertise aanwenden om een invloed uit te oefenen op deze discussie? Wij zijn er alvast van overtuigd dat een sterke kennisoverdracht naar leerlingen niet in tegenspraak hoeft te zijn met het zich goed voelen van de leerling op de school.

P1010312web

In deze context viel de toespraak van Dirk Van Damme aan het Kulak in maart 2018 bijzonder op. In zijn toespraak voor de Captains of Society onder de titel: “Wat moeten Vlaamse Leerlingen kennen en kunnen” vielen ons twee inzichten op:

  • Leerlingen die sterk zijn in foundation skills[1] hebben in hun hele verdere leven altijd een grote voorsprong op het gebied van gezondheid.
  • Ook de niet cognitieve competenties zoals taakgerichtheid, zelfcontrole, verantwoordelijkheid en doorzettingsvermogen zijn belangrijk. Deze socio-emotionele competenties dragen bij tot het vermijden of verminderen van gezondheidsproblemen (obesitas,…) en maatschappelijke problemen als pesten, gedragsproblemen en anti-sociaal gedrag.

In de vele levensverhalen van onze cliënten horen we dat het ontbreken van de niet cognitieve competenties juist de oorzaak was van hun alcohol- en druggebruik. Het ‘niet kunnen omgaan met hun gevoelens’, ‘het impulsief reageren op gebeurtenissen’, ‘het weinig kritisch kunnen reflecteren op’, geven verslaafden vaak aan als oorzaak van hun verslaving. Dat hun verslavend gedrag hun hele schoolcarrière op het spel zette en zo de ontwikkeling van hun foundation skills ondermijnde hoeft niet veel uitleg. We zijn er van overtuigd dat beide componenten in elke onderwijsvorm en op elk niveau hand in hand moeten gaan. Hard inzetten op de niet cognitieve competenties, op lifeskills, zal leerlingen ondersteunen in het ontwikkelen van hun foundation skills.

De twee bovengenoemde inzichten die Dirk Van Damme aanhaalt, hebben een rechtstreeks verband met gezondheid. Dit zijn dus inzichten waar wij rekening moeten mee houden in het ontwikkelen van onze preventiepakketten en trainingen voor leerkrachten.

3.Belang van onbewuste processen – nudging:
van gedrag dat aangeleerd wordt naar gedrag dat gestuurd wordt

Het trainen van ‘leefvaardigheden’ met als doel bewustere en gezondere keuzes maken is nog altijd het hoofdingrediënt van onze drugpreventie. Als maatschappij investeren wij in deze lessen maar weten tevens dat structurele maatregelen en regelgeving vaak een grotere impact hebben. De WHO stelt drie belangrijke maatregelen tegen alcoholconsumptie die het meest impact hebben op de gezondheid van jongeren: de prijs verhogen, de reclame verminderen (zeker naar de jongerendoelgroep), de toegang tot het product moeilijker maken.

Onder invloed van breinonderzoek komen wetenschappers steeds meer tot de vaststelling dat de meeste van onze keuzes onbewust gemaakt worden. En zeker wat gezondheid betreft. De keuze voor suiker en vet ligt evolutionair in ons brein voorgeprogrammeerd. Om nog maar te zwijgen over de kracht van verdovende en stimulerende middelen. Al deze middelen lijken sterker te zijn dan wij mensen. De opdracht van ieder van ons is dan blijkbaar om slimmer te zijn dan deze middelen. Zo is het verwijderen van een drankautomaat met gesuikerde dranken uit de school, effectiever dan enkele lessen over gezonde voeding. Dit komt omdat ons dagelijks gedrag niet altijd het gevolg is van rationele keuzes. Het verwijderen van een drankautomaat met gesuikerde dranken betekent niet dat we gezondheidsopvoeding laten vallen. Beide zaken maken deel uit van een weloverwogen en efficiënt gezondheidsbeleid.

 

Johan Van de Walle - De Sleutel – team preventie

 

*WELWIJS is een tijdschrift dat informatie brengt over de raakvlakken tussen WELzijnswerk en onderWIJS. Het is een initiatief van de v.z.w. Majong (Maatschappij- en Jongerenproblemen). De vzw Majong stelt zich tot doel de positie van maatschappelijk kwetsbare jongeren te verbeteren.

 

turbulentelln 500x625

Lees de volledige bijdrage in het boek ‘Turbulente leerlingen’, een boek vol inspiratie en praktijkvoorbeelden. In de bijdrage van team preventie van De Sleutel wordt het drugbeleid op school toegelicht en stellen we de methodieken van De Sleutel voor. 

(UItgeverij Gompel&Svacina)

 

 


[1] Met foundation skills worden geletterdheid (taal als communicatie en structuur), gecijferdheid en wetenschappelijke geletterdheid bedoeld. Dus sterk kennisgericht.

Cannabis werkt ook fysiek verslavend

Volg ons op Facebook