De Sleutel Logo

Professionals

Hier vind je info op maat van wie beroepshalve met het thema drugs bezig is. Welke drugspreventie is effectief?  Maak kennis met ons aanbod voor leerkrachten en preventiediensten. Wat is evidence based hulp verlenen? Bekijk ons overzicht van goede praktijken en bruikbare meetinstrumenten.

donderdag 30 augustus 2018 07:46

Dienst Sociale Preventie Mechelen kiest scholen als toegangspoort voor vroeginterventie

Verslavingsgedrag veroorzaakt overlast en onveiligheid. Lokale overheden hebben rechtstreeks of onrechtstreeks te maken met deze problematiek. Bekijken zij het drugsvraagstuk ook vanuit preventie- of gezondheidsstandpunt? In dit verkiezingsjaar moeten lokale besturen straks opnieuw keuzes maken. Wie neemt welke rol op in een gemeente of stad?

 
MECHELEN PIONIERT MET PSYCHO-EDUCATIEF PROGRAMMA VIDA

In Mechelen experimenteert de dienst sociale preventie van de stad met VIDA (1). Het is een kortdurend psycho-educatief programma gericht op jongeren uit het middelbaar onderwijs waarmee vroegtijdig wordt ingegrepen bij problemen met drugs, alcohol, gamen of gokken. Er wordt vertrokken vanuit de gedachte dat jongeren zelf stappen kunnen zetten om hun probleem in handen te nemen en te controleren, mits ze de nodige info en feedback krijgen. Indien nodig wordt er ook doorverwezen naar professionele hulpverlening.
De Sleutel heeft in Mechelen een ambulant centrum. Al jarenlang is er een goede samenwerking met stad. Ook in dit VIDA-project is het dagcentrum actieve partner.
 
We hebben een gesprek met Leentje Winkelmans, diensthoofd Sociale Preventie en Sil Imbrechts, jongerenbegeleidster.
 
De dienst Sociale Preventie van de Stad Mechelen was al langer op zoek naar een methodiek om aan de slag te gaan rond vroegdetectie- en interventie van met middelengebruik experimenterende jongeren.
 
 
 

De dienst Sociale Preventie valt onder het preventie- en veiligheidsbeleid van de stad. Hier vallen verschillende middelengerelateerde initiatieven onder, zoals sensibilisering rond alcoholverkoop via mystery shopping, mobiel jeugdwerk, straathoekwerk, bemiddeling bij Gas-boetes of Nero (wat staat voor Normstelling En Responsabilisering naar aanleiding van Overlast). Soms gaat het om projecten.
Doel van de Sociale Preventie is het verminderen van risicofactoren die aanwezig kunnen zijn, (milieu, mens) en het versterken van de beschermende factoren. Op die manier beoogt men de kans op een delinquent, deviant gedrag te verminderen evenals situaties van onwelzijn te vermijden. Men kijkt dus bewust niet enkel vanuit de criminaliteitsinvalshoek. 

 
 
Leentje Winkelmans : “We probeerden een tijdlang jongeren via jeugdwerkers gemotiveerd te krijgen om een gesprek aan te gaan over hun experimenteergedrag.  Als onderdeel van het mobiel jeugdwerk trachtten zij tijdens gesprekken problemen te detecteren in de scholen. Dat vraaggestuurde detectiespoor bleek echter niet te werken”. 

Er kwamen nauwelijks doorverwijzingen.
 
Het gesprek over drugs aangaan met jongeren die daar geen graten in zien, blijft moeilijk. Na het detectiespoor volgde het open spreekuur, de telefonische permanentie,…
 
Leentje Winkelmans: “Uiteindelijk zijn we veranderd van tactiek. Sil is een veel outreachender rol beginnen opnemen door zelf naar de veldwerkers toe te stappen. Het is veel intensiever, maar het werkt”. 
 

Wat is het doel VIDA?

Vroeginterventie = vroegtijdig ingrijpen

VIDA heeft tot doel middelengebruik bij jongeren zo vroeg mogelijk te identificeren en hen te motiveren tot zelfreflectie en gedragsverandering. Op deze manier wil men de risico’s verminderen of de bestendiging van het druggebruik voorkomen. Vroeginterventie stopt het gebruik niet, bewustwording staat centraal. Het leert jongeren een ‘ verantwoord’ gebruikspatroon te ontwikkelen.

 
Met het VIDA-project richten jullie zich in eerste instantie op problemen aangemeld via de scholen?
Leentje Winkelmans: Klopt. VIDA is er gekomen na een duidelijk signaal vanuit het onderwijs. Een bevraging in de regio leerde ons dat scholen niet wisten wat aanvangen met een bepaalde groep van jongeren die experimenteerde. Doorverwijzen naar de drughulpverlening lukte vaak niet omdat het drugprobleem daar meestal niet ernstig genoeg voor was. Ook al oordeelden de leerkrachten dat er al heel wat levensdomeinen beïnvloed waren door dat experimenteergedrag.”

Meestal kon er weinig concreet gedaan worden omdat ze nog niet als verslaafd gediagnosticeerd waren. Als gevolg van de financiering van verslavingszorg in ons land, kunnen er enkel een drietal gesprekken gebeuren met een jongere wanneer die nog niet verslaafd is.
vi mechelen jeugd affiche a3 web 2  
Leentje: Uiteindelijk heeft de stad beslist om halftijds iemand vrij te stellen om de vroeginterventiegesprekken op te starten, dit in samenwerking met De Sleutel. Dit laatste was essentieel omdat we de jongerenbegeleidster een klankbord moesten kunnen geven (over kennis van middelen, rond motiverende gespreksvoering,…).  Van zodra we ervoor opteerden om outreachend te werken is VIDA echt beginnen lopen.
Naar de scholen toestappen bleek behoorlijk tijdsintensief.  Je moet de juiste personen weten aan te spreken, directies meekrijgen, het scholenoverleg raadplegen,… Scholen willen ook transparantie, hebben vragen rond privacy…
 
Sil Imbrechts: Na die sensibilisering en gesprekken met leerlingbegeleiders in de scholen zijn er heel wat doorverwijzingen beginnen komen. Als jongerenbegeleidster stel ik me heel toegankelijk op. En als het klikt met de leerlingbegeleiders, krijg je doorverwijzingen. Bij VIDA opteren we ervoor om gesprekken met de jongere in de school zelf te laten doorgaan. De afspraak is dat leerlingen even uit de klas worden gehaald. De detectie gebeurt door de leerlingbegeleider, de vroeginterventie doe ik zelf.

Hoe verlopen de aanmeldingen?
Sil: Die lopen binnen vanuit de middelbare Mechelse scholen uit de verschillende netten en studierichtingen.  Zowel deeltijds, technisch als ASO. Ofwel contacteren ze me rechtstreeks ofwel melden ze aan via de website. Als er dwang achter zit, bijvoorbeeld als leerlingen echt betrapt zijn, merk ik bij eerste gesprekken wel wat weerstand… Voorlopig noteerden we (van september 2017 tot juni 2018) zo’n 35 aanmeldingen uit 7 verschillende scholen (van de 12).  Intussen zijn 30 dossiers afgerond.  Het merendeel van de jongeren is rond de 16 à 17 jaar. Er worden ook iets minder meisjes aangemeld (toch nog 40%). 

Welk soort problemen ziet u opduiken en hoe pakt u deze aan?
Sil: Het gaat om experimenteergedrag dat begint te escaleren. Het gebruik van cannabis, al dan niet in combinatie met kalmeermiddelen, rilatine, alcohol , benzo’s . Alcohol in combinatie met codeïne uit hoestsiroop. Maar evengoed cocaïne…  De basis van mijn interventie bestaat vooreerst in het maken van een goede verbinding met de jongere.  Tijdens de eerste gesprekken gaat het niet over dat gebruik, maar over wie die jongere als persoon is. Als je niet oordeelt, krijg je veel meer respons. Bijna steeds is dat verslavingsgedrag het symptoom van iets anders.  Ik geef zelf geen therapie, ik werk oplossingsgericht. Via motiverende gesprekvoering probeer ik hen via zelfreflectie tot inzicht te doen komen of naar een gespecialiseerd centrum te verwijzen. De voorbije maanden konden we 4 jongeren naar De Sleutel doorverwijzen.  Om de opstart van de therapie extra kansen te geven, vergezel ik hen altijd bij een eerste gesprek.
 
Het doel van VIDA is niet jongeren doen stoppen, wel een serieuze vermindering  realiseren. “Via psycho-educatie willen we een stemmetje krachtiger doen worden dat die experimenten niet altijd ok zijn. In de praktijk is het vaak individueel maatwerk. Wij gebruiken ook een quiz, een sessie rond de levenscirkel,….We zien ook veel co morbiditeit bij die jongeren, bijvoorbeeld een combinatie van verslaving met autisme of adhd. Dat maakt dat het nog moelijker wordt om resultaat te boeken met motiverende gespreksvoering alleen, want bepaalde middelen geven die jongeren een positief effect. En dat hou ik bespreekbaar.  Door er over te praten, laten ze in hun kaarten kijken”, zo vertelt Sil. Vaak gaat het om jongeren met reeds een serieus gevulde rugzak. Zelf willen ze niet naar De Sleutel. Soms botst het met de hulpverlening. Soms schiet de hulpverlening te kort en is er geen bed beschikbaar of duurt het te lang vooraleer ingegrepen wordt.
 
Sil Vida interview web
In welke mate zijn ouders betrokken partij?
Leentje: Het is geen voorwaarde om in te stappen. wel een streven.
Sil:  We starten evengoed op zonder ouders. Maar als het mogelijk is, betrekken we hen er liefst bij.  Als ouders aan je kant staan, dan is het vangnet groter en dan boek je meer resultaat.  Zelf ben ik er voor de jongere, ouders verwijs ik bv door naar opvoedingswinkel. 

 
 
 
 
Jongerenbegeleidster Sil : "Bij VIDA opteren we ervoor om gesprekken met jongeren in de school zelf te laten doorgaan"  
 
 
 
Hoe ziet u de toekomst van VIDA?
Leentje:  Positief. We zijn tegemoet gekomen aan een nood van de scholen. Zij zijn vragende partij om dit verder te zetten. VIDA is opgestart als project, maar nu zien we het reeds als reguliere dienstverlening. En we kunnen ons aanbod gaandeweg verbreden door dezelfde methodiek te gebruiken voor andere soorten van experimenteergedrag: gamen, gokken, automutilatie, ...  Ik zie dat alleen maar uitbreiden. (Bovendien is de opdracht van de lokale besturen als gevolg van de inkanteling van het OCMW ook uitgebreid. Dat vertaalt zich in concrete zaken: straks verhuist VIDA naar het Sociaal Huis en huizen we in hetzelfde gebouw als de opvoedingswinkel, K&G, sociale werkers van het OCMW,…). Experimenteergedrag komt straks prominenter op de lokale agenda. De ontwikkeling van de minderjarige is een invalshoek waar naartoe geluisterd wordt. Iedereen is bezorgd over de toekomst van de jongeren. We kunnen een antwoord bieden als er plots nieuwe trends opduiken, zoals recent misbruiken met lachgas.
Sil: Er beginnen nu ook telefoontjes te komen van de politie. Tijdens gesprekken met wijkagenten probeer ik dan tips te geven over het belang van het maken van verbinding. We willen dus ook  een soort brug creëren. Via de politie, maar evengoed via de jeugddienst, de allochtonenwerking of de jeugdpsychiatrie,... 
Leentje: Rekening houdende met onze draagkracht zullen we de veldwerkers van een groter netwerk aanspreken om door te verwijzen.  Er zijn zeker mogelijkheden rond hangjongeren en pleintjesproblematiek. Het mobiel jeugdwerk is daar een potentiële doorverwijzer. We willen langzaam groeien en evolueren.  Uiteindelijk zou iedereen binnen het netwerk van jongeren moeten kunnen doorverwijzen. Voor alle duidelijkheid: het is dus niet de bedoeling dat we Sil zelf naar een plein sturen bij overlast in de wijk.  Het zijn de veldwerkers die het doorgeefluik zijn.
Sil: Naar de toekomst toe ziet ook het beleid dat er belangrijke parallellen zijn bij gamen en gokken, die cirkel is zelfde: gesprekken, over afbouw, gedragsverslavingen. Als die personen in de voorbeschouwingsfase blijven steken, kan je er niets mee aanvangen.

VIDA is langzaam kunnen groeien. We komen meer in de scholen, de manier van werken wordt gesmaakt. Jongeren zeggen het aan elkaar door. Aanwezig zijn in de school werkte in het begin wel argwaan. Maar nu slaat het aan.

 unplugged VIDA wordt aangevuld met een echt preventief luik. Middelbare scholen gaan tijdens de lessen in Mechelen met het Unplugged-programma van De Sleutel aan de slag

 
 
 
Koppeling aan preventieluik

Leentje: We hebben ervoor geijverd om VIDA ook aan te vullen met een echt preventief luik. Vanaf september kunnen de middelbare scholen het Unplugged-programma van De Sleutel integreren in de lessen. Om alle scholen die kans te geven werden hiervoor  middelen vrijgemaakt. We kiezen bewust voor een uitgebreide begeleiding door jullie team Preventie, zodat de leerkrachten gewapend worden om dit pakket het schooljaar nadien zelf  aan te bieden. De Unplugged-projectdagen worden in het begin ook door jullie trainer gegeven, zodat we alle tools in handen hebben om het preventiepakket dan zelf verder te zetten. In de eerste graad voorzien we het lessenpakket, in de tweede graad de projectdagen. We kiezen er ook voor om Sil daarbij aanwezig te laten zijn. Als er dan leerlingen na zo’n projectdag met vragen zitten of de stap willen zetten, kunnen ze bij haar terecht. Op die manier maken we een brug tussen preventie en hulp. En dat is uniek. 

Paul De Neve
(september 2018)
 

Traditie van samenwerking rond justitie

De stad Mechelen heeft een lange traditie in de samenwerking met De Sleutel. Al sinds 1995 zet de stad in op het ondersteunen van inwoners die omwille van middelengebruik in aanraking komen met justitie.

Werner Van Herle, hoofd Afdeling preventie en veiligheid van de Stad Mechelen:  “Via het GAM-project krijgen deze mensen niet alleen zorg op maat, maar wordt wellicht erger voorkomen door een verdere vervolging door het parket te vermijden. Vanuit de afdeling preventie en veiligheid zijn we ervan overtuigd dat we zo op jaarbasis verschillende, vaak jonge Mechelaars kunnen bereiken voordat bepaalde problemen escaleren. De samenwerking met De Sleutel is een meerwaarde omwille van hun expertise op vlak van drughulpverlening. Een stad heeft er alle belang bij dat mensen met een verslavingsproblematiek zo goed mogelijk geholpen worden en hun plaats in de lokale gemeenschap terug te kunnen opnemen. We zien het aantal begeleidingen jaarlijks stijgen, waardoor het stadsbestuur, in samenspraak met het justitiehuis en FOD justitie, recent principieel beslist heeft deze samenwerking verder uit te breiden

 

(1) VIDA staat voor vroegdetectie en vroeginterventie van drugs/alcohol/gamen/gokken en is een kortdurend psycho-educatief programma.

Sporten heeft een positieve invloed op het zelfvertrouwen én op de motivatie op de werkvloer

Volg ons op Facebook