De Sleutel Logo

Professionals

Hier vind je info op maat van wie beroepshalve met het thema drugs bezig is. Welke drugspreventie is effectief?  Maak kennis met ons aanbod voor leerkrachten en preventiediensten. Wat is evidence based hulp verlenen? Bekijk ons overzicht van goede praktijken en bruikbare meetinstrumenten.

donderdag 16 november 2017 11:24

Hallo, mag ik even jullie aandacht? Over het sluipend gif van schermgebruik

Als team preventie van De Sleutel trachten wij voortdurend in te spelen op een veranderende onderwijscontext. Wij delen de bezorgdheid van de vele leerkrachten die aangeven dat kinderen en jongeren meer en meer verslaafd lijken aan hun tablet, smartphone en games. Daarom lanceren wij in januari 2018 gloednieuw materiaal rond schermverslaving. In samenwerking met de VAD proberen we op die manier in te spelen op schermverslaving als problematiek.

Van swipende peuters tot gamende adolescenten

Wat twintig jaar geleden enkel in sciencefiction voor mogelijk werd gehouden zie je nu overal.  We kunnen schermen niet meer uit ons dagelijks leven bannen. Een appje sturen om te melden dat we te laat zullen zijn en ondertussen Spotify in onze oren. Enkele uurtjes gamen met vrienden van over heel de wereld terwijl we vlug een berichtje lezen van ons WhatsApp groepje. De status op Facebook aanpassen terwijl we in de potten staan te roeren. Misschien ook voor u een dagelijkse realiteit?

smarthphonewebHet baart de samenleving stilaan zorgen want is teveel schermtijd wel gezond? Kun je er verslaafd aan raken? En wat doet het met ons brein? Ook de leerkrachten die bij ons een vorming volgen, uiten hun bezorgdheid…Onze leerlingen zijn zo moe, de kinderen kunnen zich niet meer concentreren…

Dat we vanuit de preventiedienst aandacht moeten besteden aan gamen, gokken en sociale media is geen nieuw verhaal. In ons onderwijspakket voor het secundair onderwijs ‘Unplugged’ kwam deze thematiek reeds aan bod maar de vraag vanuit het werkveld is zo groot dat wij op zoek gingen naar wat we nog meer kunnen doen. We zijn dan ook volop gestart met het uitwerken van een nieuw programma  specifiek rond schermverslaving.

De voorbije maanden raadpleegden we vakliteratuur (*) en legden we ons oor te luisteren bij de scholen. De meest interessante inzichten leest u hieronder.

What a waste of time…

Heeft u er een idee van hoeveel keer per dag u uw smartphone vastpakt? Volgens Kevin Holesh, app-ontwikkelaar gaat het over minstens 39 keer per dag. Hij ontwikkelde de app ‘Moment’ toen hij van zichzelf vond dat hij te weinig tijd doorbracht met zijn gezin. De schuld lag volgens hem bij de technologie en de grootste boosdoener was zijn smartphone. Ook Alexander Markowetz die in 2012 aan de universiteit van Bonn het ‘Menthal-project’ startte, beaamt deze cijfers. Hij spreekt van een gemiddelde van 88 keer, 35 keer om de tijd af te lezen of te controleren of we een bericht kregen. De resterende 53 keer zetten we de mobiele telefoon aan om ermee te interageren, dus om e-mails te schrijven, apps te gebruiken of om te surfen. Ervan uitgaand dat we 8 uur slapen en zestien uur wakker zijn, onderbreken we dus elke 18 minuten de activiteit waarmee we bezig zijn om ons met de smartphone bezig te houden.

Dit gedrag is geen exclusieve tic van de jeugd, zoals algemeen wordt aangenomen. Dit verschijnsel is onafhankelijk van ontwikkelingsniveau en bij alle leeftijdsgroepen en alle sociale lagen vast te stellen. Zowel Holesh als Markowetz maakten een app om het gebruik van smartphone vast te leggen en kregen zo de toegang tot duizenden gebruikersgegevens.

superverslavendWe zitten met z’n allen veel te vaak en veel te dicht op die smartphone. Maar hoe komt het dat een toestel dat zo ‘jong’ is al zo een invloed heeft op onze samenleving. En waarom mochten de kinderen van Steve Jobs tot vlak voor zijn dood nooit op de iPhone of iPad? Daarvoor moeten we kijken naar wat Adam Alter in zijn boek ‘Superverslavend’ het mechanisme van gedragsverslaving noemt.

Gedragsverslaving?

Als je de hersenen van een drugsverslaafde die heroïne injecteert,  vergelijkt met de hersenen van een gameverslaafde die een nieuwe missie opzet in World of Warcraft, dan merk je dat drugs en verslavende handelingen hetzelfde beloningscentrum in de hersenen activeren. Recent onderzoek (*) heeft aangetoond dat gedragsverslavingen dezelfde hersenreactie opwekken als die na druggebruik. In beide gevallen komt in verschillende gebieden diep in de hersenen de chemische stof dopamine vrij. Deze dopamine hecht zich aan de receptoren in de hersenen, die op hun beurt een intense golf van genot produceren. Nu zou je kunnen denken dat zo’n shot dopamine aanvankelijk vrij onschuldig is en in zekere mate is dat ook zo. Ware het niet dat hersenen die vloedgolf dopamine die vrijkomt bij gamen of online zijn als een fout gaat interpreteren en daarom ook minder dopamine zal produceren. De enige manier om dezelfde intense kick te voelen is een hogere dosis van de drug of de ervaring nemen: hoger inzetten bij gokken, meer cocaïne snuiven of nog langer een videogame blijven spelen waar je nog meer in opgaat.

Volgens de Amerikaan Stanton Peele, psycholoog, advocaat en auteur van verschillende boeken over alcoholisme en drugs is verslaving een ‘extreme, verstoorde gehechtheid aan een ervaring die rechtstreeks schadelijk is voor iemand, maar een essentieel onderdeel is van zijn of haar omgeving en iets wat hij of zij niet kan opgeven’.

763

Hoe schadelijk is schermgebruik ?

In het boek van Lieve Swinnen en Stefaan Lammertyn : ‘ #Help! mijn kind leeft online’ lazen we het volgende: “Wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat schermgebruik een negatief effect heeft op de slaapkwaliteit. Slapen is stoppen met actief zijn. Is slapen daarom tijdverlies? Integendeel, tijdens de slaap herstelt je lichaam van de inspanningen van overdag. Ook in je hersenen gebeurt er van alles: er komt groeihormoon vrij; je slaat kennis, herinneringen en ervaringen op. Dat gebeurt doordacht: rommel (wat je niet meer gebruikt) wordt opgeruimd en efficiëntere paden worden aangelegd. Slapen maakt dus slim. Als je niet goed slaapt, blijft er minder hangen van wat je de dag ervoor geleerd hebt”.

Digitale angels

Niet alleen het gebrek aan slaap is een probleem.  Swinnen en Lammertyn spreken over een 10-tal digitale angels. Denken we bijvoorbeeld aan het fenomeen van de selfie cultuur dat leidt tot mensen die heel sterk ik-gericht zijn. Of Sociaalbesitas, de drang om alles constant te willen delen met anderen. Een gekend voorbeeld van sociaalbesitas is het koppel dat rustig op restaurant zit en elk op zijn eigen schermpje zit te turen. Echt sociaal is dat niet maar zowel op Twitter, Facebook als op Instagram vind je gegarandeerd een foto terug van hun date met de hashtags #qualitytime #datenight. 

Verder blijken ook vervreemding, gebrek aan privacy, multitasking vervelende ‘bijwerkingen’ van ons schermgebruik. Doordat we constant afgeleid zijn door onze schermen vermindert de focus die we aan de dag kunnen leggen. Op die manier raken we nooit volledig in een ‘flow’ en gaat onze concentratie er significant op achteruit. En zo komen we bij wat Markowetz de productiviteitsparadox noemt. Onze toestellen zijn er de laatste jaren qua capaciteiten sterk op vooruit gegaan maar het menselijke werkgeheugen en onze productiviteit gaat er op achteruit. In alle lagen van de bevolking klagen mensen over de toevloed van e-mails, berichtjes die onze aandacht opeisen waardoor we amper tijd hebben voor onze hoofdtaken op het werk. Het productiviteitsverlies dat wij door constante onderbrekingen veroorzaken heeft ondertussen een zodanig niveau bereikt dat het productiviteitsverlies als waarneembaar negatief effect van de digitalisering groter is dan de positieve effecten van deze technische revolutie aldus Markowetz.

Net zoals er destijds autogordels in de auto’s geïnstalleerd werden nadat de eerste ongevallen de samenleving daar toe dwongen, geloven wij vanuit de preventiedienst dat het sterk de moeite is om naar de scholen te trekken met de boodschap dat schermgebruik ook in goede banen moet geleid worden. Digitaal voedzaam bezig zijn bestaat volgens ons uit 3 belangrijke factoren:

- Mindful (bewust)

- Meaningful (telkens met een duidelijk doel)

- Moderate (matig gebruik zodat het scherm niet de hoofdrol krijgt)

We bereiden rond dit thema dit voorjaar een nieuw pakket voor met trainingen en projectdagen en willen vanaf midden 2018 hiermee veel scholen bereiken.

 

Kelly Cathelijn (november 2017)

 

Reageer: redactie@desleutel.be

 

* geraadpleegde literatuur:

Inspiratie voor dit artikel haalden we uit deze boeken (incl verwijzingen naar onderzoek)
1 Swinnen L.&  Lammertyn S. (2017). #Help! Mijn kind leeft online. Kalmthout: Van Halewyck.
2 Alter A. (2017). Superverslavend. Amsterdam: Maven Publishing B.V.
3 Markowetz A. (2016). Leven zonder smartphonestress. Amsterdam: Xanders Uitgevers.

Verslaving is een ziekte

Volg ons op Facebook

Traject van een cliënt

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Agenda

Januari
  • 23
    08:45 Open Training Unplugged te Brugge

    Trainingsdag Unplugged te Brugge (van 8u45 - 16u)

    Inschrijven of vragen? mail naar preventie@desleutel.be

     

  • 29
    08:45 Open Training Unplugged te Gent

    Trainingsdag Unplugged te Gent (van 8u45 - 16u)

    Inschrijven of vragen? mail naar preventie@desleutel.be

     

  • 30
    08:45 Open Training Unplugged te Hasselt

    Trainingsdag Unplugged te Hasselt (van 8u45 - 16u)

    Inschrijven of vragen? mail naar preventie@desleutel.be

  • Volledige agenda