De Sleutel Logo

KLIK HIER 
Varen voor het goede doel op 9 september



Professionals

Hier vind je info op maat van wie beroepshalve met het thema drugs bezig is. Welke drugspreventie is effectief?  Maak kennis met ons aanbod voor leerkrachten en preventiediensten. Wat is evidence based hulp verlenen? Bekijk ons overzicht van goede praktijken en bruikbare meetinstrumenten.

donderdag 19 mei 2016 00:00

"Een goede therapeutische gemeenschap kan levens ingrijpend veranderen"

Hoe kan een verblijf in een therapeutische gemeenschap (TG) voor een positieve verandering zorgen bij mensen die lijden aan de gevolgen van een drugsverslaving of een persoonlijkheidsproblematiek? Vanuit die vraag onderzocht Virginie Debaere de werking van TG’s in haar doctoraat “Beyond the ‘black box’ of the Therapeutic Community: a qualitative psychoanalytic study”. De resultaten werpen een nieuw licht op het TG-programma. Een gesprek met onderzoekster Virginie Debaere.

Virginie Debaere: “Een collega van mij was beginnen werken in een therapeutische gemeenschap (TG). Zij was heel enthousiast over dat groepsbehandelingsmodel. Ik probeerde dat te begrijpen, maar het lukte niet. In 2008 kreeg ik de kans om te werken aan de Universiteit Gent, binnen de Vakgroep Psychoanalyse en Raadplegingspsychologie. Ik mocht een doctoraat schrijven, maar was nog op zoek naar een onderwerp. De werking van een TG bleef door mijn hoofd spoken. Ik had ook al een dag kunnen meedraaien in een TG en raakte nog meer gefascineerd. Vanuit mijn psychoanalytische achtergrond wilde ik begrijpen en uitleggen wat daar gebeurde.”

Krachtig behandelingsmodel

“Een TG leek mij een heel sterk behandelingsmodel in de praktijk, maar in de literatuur vond ik amper iets terug dat voldoende verklaarde waarom en hoe een TG werkzaam is, waarom en hoe mensen kunnen veranderen doorheen hun traject in een TG. Voor mij werd het een uitdaging om over de TG-praktijk te beginnen denken vanuit concepten uit de psychoanalytische theorie. Mijn onderzoeksvraag was heel open. Hoe en waarom werkt een TG? Waarom en hoe veranderen mensen die dat programma volgen?”

P1020483 bewerkt

Onderzoekster Virginie Debaere werkt ook als psychoanalytisch psychotherapeut bij het CGGZ Waas & Dender

“Ik heb dan vier onderzoeken gedaan rond de werking en over het proces. Voor de eerste studie ben ik drie weken, 24/24u 7/7, gaan meeleven in Trempoline, een TG voor mensen met een drugsverslaving. Die manier van onderzoek heet participerende observatie. Deze unieke manier om het reilen en zeilen in een TG zelf te ervaren was cruciaal om de kern van de zaak te beginnen begrijpen. In een tweede studie wilde ik het veranderingsproces meer in detail onder de loep nemen. Daarvoor ben ik naar de TG van De Sleutel getrokken. Ik heb daar alle bewoners, gestart in een bepaald kalenderjaar, gevolgd doorheen hun traject.

Het derde en vierde deel van mijn onderzoek waren twee gelijkaardige studies. Ik deed focusgroepen met ex-bewoners die hun programma succesvol hadden beëindigd. Hiervoor heb ik zowel  ex-bewoners van TG Trempoline als ex-bewoners van TG De Evenaar geïnterviewd. De Evenaar is een TG voor mensen met ernstige psychische problemen, maar zonder verslavingsproblematiek.

Verslaving als ‘symptoom’

Verslaving wordt zowel binnen de psychoanalyse als binnen een TG begrepen als een ‘symptoom’. Als iets symptomatisch voor ruimere problemen. Een ander raakvlak tussen de psychoanalyse en de TG heeft te maken met ethiek. In beide visies is de persoon verantwoordelijk voor wat hij of zij doet of zegt. Een volgend raakpunt is dat de TG-aanpak een identiteitsverandering beoogt. Mensen die lijden aan een verslavingsproblematiek moeten eerst fysiek ontwend zijn voor ze in een TG toekomen. Dit illustreert dat het middelengebruik op zich niet de kern van de zaak is en dat er in de TG met de persoon gewerkt wordt. In een geslaagd veranderingsproces vindt een ‘identiteitsverandering’ plaats waardoor de noodzaak om te gebruiken naar de achtergrond verdwijnt.

 

TG-wet

“Op het moment dat de ontwende-verslaafde personen in een TG toekomen, zijn ze emotioneel en psychisch ‘verdoofd’. Ze zijn vervreemd van hun eigen leven, emoties en van anderen. In mijn onderzoek heb ik dat ‘onthechting van de Ander genoemd’. Deze verslaafde personen komen in een omgeving terecht waar als het ware twee krachten aanwezig zijn. Enerzijds de dragende, liefdevolle kracht, maar anderzijds is een TG tegelijkertijd een frustrerende, uitdagende omgeving.

In de drugsvrije TG moet je de hele dag werken, er zijn strikte regels en verwachtingen. De manier van samenleven wordt georganiseerd via een waarden- en normensysteem, wat ik de ‘TG-wet’ heb genoemd. Bijvoorbeeld: de bewoners worden geacht respect te hebben voor elkaar en te participeren aan alle activiteiten van het dagdagelijkse leven.

Door de vele verwachtingen krijgen de bewoners  het moeilijk. Hun vroegere manier om daarmee om te gaan was drugs gebruiken. Maar in een TG kan dat natuurlijk niet meer. Ik heb dit beschreven als het emotionele leven dat weer ‘wakker’ wordt. Bewoners leren er om hun gevoelens van pijn, verdriet, frustratie te verwoorden. Tegelijkertijd krijgen ze plezier in relaties met anderen, ze beginnen zich te hechten, er ontstaan nieuwe vriendschappen. Tijdens dit proces komen  persoonlijke moeilijkheden en trauma’s naar boven. Die kunnen dan verwerkt worden. Dat is een belangrijk punt in de werking van TG’s: de bewoners worden niet naar een ideaal gemodelleerd, maar iedere bewoner botst uiteindelijk op de eigen moeilijkheden waarrond dan kan gewerkt worden.

Door dit intense samenleven en -werken wordt het mogelijk voor TG-bewoners om uit de verslavingscyclus te stappen en de verantwoordelijkheid voor hun eigen leven (terug) in handen te nemen."

P1020486 bewerkt

Virginie Debaere is als freelance-onderzoekster werkzaam bij het Centre for Quality Improvement van het Royal College of Psychiatrists in Londen

Een Ander leven

“In de TG die zich richt tot mensen met psychische problemen kan je een aantal gelijkaardige stappen onderscheiden. De ex-bewoners vertelden dat ze in een omgeving terechtkwamen die zowel dragend als frustrerend was. Ze voelden zich ook uitgedaagd. Bijvoorbeeld: je kan geen hele dag in je bed blijven liggen als je het moeilijk hebt. Iedereen verwacht dat je deelneemt aan de groepsactiviteiten. In een tweede fase beginnen ze zich thuis te voelen, ze horen ergens bij. Sommigen hebben dat gevoel voor de eerste keer in hun leven. Hun zogenaamde persoonlijkheidsproblematiek toont zich in relatie tot de medebewoners, uit zich in de moeilijke verhoudingen tot anderen. Evenwel, in een TG wordt op dergelijk probleemgedrag anders gereageerd door medebewoners en stafleden dan in het dagelijkse leven. Daarin schuilt een therapeutische kracht. Het wordt duidelijk dat de diepgewortelde mentale en interpersoonlijke moeilijkheden gegroeid zijn als een verdediging tegen moeilijke levensomstandigheden. In de krachtige context van een TG kan dat verwerkt worden."

“De laatste stap heb ik genoemd: Ik leef een Ander leven. Bij mensen die een ingrijpende verandering hebben ondergaan, vond ik het interessant vast te stellen wat er nieuw is ontstaan. Uit de getuigenissen kan ik drie belangrijke uitkomsten destilleren. Ten eerste hebben ze meer veerkracht. Ze kunnen nu beter omgaan met alledaagse problemen, waar ze vroeger meteen van de kaart waren als er iets gebeurde. Een tweede punt is de sociale interactie: nieuwe vriendschappen en relaties. Vroeger voelden velen zich geïsoleerd van de buitenwereld. Ten derde hebben ze het gevoel (terug) de touwtjes in handen te hebben. Ze kunnen zelf (weer) richting geven aan hun leven.

Besparingen?

“Tegenwoordig wordt er meer en meer gestreefd naar kortdurende behandelingen in de geestelijke gezondheidszorg. Dat heeft uiteraard zijn voordelen. Maar ook langdurige en intensieve behandelingsmodellen, zoals een TG-programma, blijven belangrijk. De mogelijkheid krijgen om in een veilige, kleinschalige groepscontext het eigen disfunctioneren onder ogen te komen en te beginnen experimenteren met iets anders is bijzonder waardevol. En dat kost tijd. Het zou zonde zijn mochten TG-programma’s, omwille van besparingen, onder druk komen te staan. Ik heb alvast in mijn doctoraat aangetoond wat er in het beste geval mogelijk is. Bijvoorbeeld: mensen die 5, 10, zelfs 20 jaar verslaafd waren, en die na een TG-traject van 1 à 2 jaren een drugsvrij en tevreden leven leiden.

Dit is een moeilijke opdracht, voor de TG-bewoners, maar ook voor de TG-medewerkers. Het is niet altijd evident voor hen. Goed opgeleide medewerkers zijn belangrijk omdat anders het gevaar dreigt dat je niet meer weet  wat je aan het doen bent. Want verslaafde personen die in zo een omgeving komen, kunnen erg afhankelijk worden van bepaalde invloeden. Dat kan misbruikt worden.“

Wat is een therapeutische gemeenschap?

Lees hier meer over het nieuw behandelprogramma voor de therapeutische gemeenschap Merelbeke

Vind hier meer informatie over de TG-programma's van De Sleutel

Robrecht Keymeulen en Pieter-Jan Van den Hel (mei 2016)


 

 

 

 

Bekende sporters hebben op vlak van alcohol- en druggebruik een voorbeeldfunctie te vervullen

Volg ons op Facebook

filmpjeimage

Traject van een cliënt

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Agenda

September
  • 9
    10:00 Zee-zeildag 2018

    Meer info over de "varen voor het goede doel" editie 2018 mag u hier binnenkort verwachten.

    Lees meer

    Link naar website o.m. met reacties van deelnemers van vorige edities.

  • Volledige agenda