De Sleutel Logo

STEUN DE SLEUTEL

klik hier

 



STEUN DE SLEUTEL

klik hier

 



Professionals

Hier vind je info op maat van wie beroepshalve met het thema drugs bezig is. Welke drugspreventie is effectief?  Maak kennis met ons aanbod voor leerkrachten en preventiediensten. Wat is evidence based hulp verlenen? Bekijk ons overzicht van goede praktijken en bruikbare meetinstrumenten.

dinsdag 24 november 2015 00:00

Herstel van verslaving: van de Therapeutische Gemeenschap naar de realiteit van de maatschappij

De Therapeutische Gemeenschap Merelbeke vernieuwt het zorgaanbod: clean leven via therapie, educatie én werk. Het herstel van verslaving wikkelt zich voortaan veel minder af binnen de muren van de residentiële therapeutische gemeenschap.

Het behandelprogramma in de Therapeutische Gemeenschap (TG) van Merelbeke richt zich tot mensen met een langdurige en complexe verslavingsproblematiek, waarbij het verslavingsgedrag heeft geleid tot ernstige problemen op nagenoeg alle levensterreinen. Er blijft nauwelijks een context overeind waarin de verslaafde op eigen kracht weer kan aansluiten bij een leven in de samenleving.  Zonder therapeutische begeleiding loert herval in oud verslavings- , destructief of crimineel gedrag steeds om de hoek. De opdracht van de TG is deze mensen, binnen een drugvrije context,  te begeleiden in  een leven zonder drugs en naar een maximale inschakeling in de maatschappij (familie, woonst, werk, vrije tijd,… ).

tgm web

Het bestaande residentiële programma, dat ruim één jaar in beslag neemt, steunt op 2 pijlers: de verschillende groepstherapieën (o.a. gesitueerd binnen de cognitieve gedragstherapie) en het leven in groep (veilig leefklimaat, zelfhulp, zelfregulatie).  Vanuit het herstel-gedachtengoed wordt hier vanaf 2016 een 3de pijler aan toegevoegd: activering door educatie en werk. De cliëntenrol wordt, nog  tijdens het programma, geleidelijk vervangen door andere sociale rollen: ‘cursist’, ‘stagiaire’, ‘werknemer’, ‘vrijwilliger’.  Deze nieuwe rollen worden  in een reële situatie ingeoefend,  buiten de veilige muren van de therapeutische  gemeenschap,  in een realiteit met  al zijn verleidingen en triggers voor herval.  Onderzoek (Burns e.a., 2007) wijst uit dat activering door educatie en werk tijdens het herstelproces de behandeling versterkt en de kansen op een succesvolle re-integratie vergroot.  Om die reden mag dit proces zich niet louter binnen de muren van een residentiële therapeutische gemeenschap afspelen, maar moeten de  banden met de samenleving zo snel mogelijk weer aangehaald worden.

1. Het proces van herstel start in de hulpverlening maar vindt hoofdzakelijk plaats in de samenleving 

De op 30 oktober door minister Vandeurzen gelanceerde visietekst “Herstelgericht werken in de verslavingszorg” baseert zich op het herstelgerichte paradigma, zoals beschreven door Van Audenhove e.a. (Lucas, 2010). 

Herstel van verslavingsgedrag betreft alle dimensies van herstel:

• klinisch herstel: bevorderen van gezondheid, reductie van symptomen, inzicht in de verslavingsproblematiek
• functioneel herstel: uitvoeren van dagelijkse activiteiten en herstel van functioneren op bio-psycho-sociaal vlak
• maatschappelijk herstel: betreft iemands participatie en positie in de samenleving  (bv. rol in het gezin, werk hebben (al dan niet betaald), maatschappelijke identiteit herwinnen, …)
• persoonlijk herstel: hoop, zelfwaardering, identiteit, zingeving, toekomstperspectief

Deze vier vormen van herstel hangen nauw samen en zijn van elkaar afhankelijk. Bovendien is  persoonlijk herstel de motor voor verder klinisch, functioneel en maatschappelijk herstel. Herstelgerichte zorg vertrekt van de sterktes en krachten in de persoon en zijn omgeving. Motivatie is een  belangrijke motor voor verandering, waarbij ‘peer support’ en ondersteuning door het sociaal netwerk cruciaal zijn.

(Uit: Visienota "Naar een geïntegreerde en herstelgerichte zorg voor mensen met een verslavingsprobleem", blz. 9,  2015. Minister Vandeurzen)

Herstelgerichte zorg
Het bestaande (residentiële) behandelprogramma is hoofdzakelijk therapiegericht (‘klinisch herstel) en duurt doorgaans langer dan 12 maanden. Dit residentiële deel van het programma wordt gevolgd door een tussenhuisfase. Het maatschappelijk herstel  wordt eigenlijk  pas in die fase van het programma geïnitieerd. De ervaring leert dat dit voor onze bewoners vaak te laat is.

Enerzijds toont onderzoek (Drake et al., 2013; Campbell et al., 2011;  Bush et al.,2009) aan dat het opnemen van andere sociale rollen dan louter een cliëntenrol een behandelingsproces versterkt. Activerende rollen (‘cursist’, ‘stagiaire’, ‘werknemer’, ‘vrijwilliger’) geven in belangrijke mate mee vorm aan het persoonlijk herstel (identiteitsreconstructie, hoop, zelfwaardering en toekomstperspectief). Daarenboven vormen de activeringscontext en de ervaringen die in een dergelijke context opgedaan worden, een belangrijke voedingsbodem  voor de therapie en wordt er zo op maat gewerkt binnen de individuele realiteit van de bewoner.

Anderzijds duurt de fase van het louter ’in behandeling zijn’ op dit ogenblik  te lang waardoor de lange inactiviteitsperiode een obstakel wordt naar de arbeidsmarkt toe. Een ex-verslaafde met een leeg CV vindt vandaag veel moeilijker werk dan pakweg 10 jaar geleden. Allerhande trainingen, opleidingen of werkervaringsstages leiden weliswaar tot een getrapt activeringstraject, maar  ook dit duurt verschillende maanden vooraleer er sprake kan zijn van een betaalde job.

Als dit traject niet vroeg genoeg start, dreigen cliënten met weinig  perspectief op het vlak van maatschappelijk herstel, af te haken (vb. door een aanhoudende situatie met vervangingsinkomen en gevolgen voor huisvesting, langdurige opleidingen, enz).

illustratie werk tg

Naar een nieuw programma met een extra pijler
Vanuit voornoemde vaststellingen, wordt ervoor geopteerd een derde pijler toe te voegen aan het bestaande TG-programma: naast groepstherapie en leven in groep, wordt ook activering en maatschappelijk herstel een belangrijk element in het aanbod. Wie het programma in de TG komt volgen, is van bij de aanvang meer dan een ’bewoner in behandeling’.

Na een voorbereidende startfase, bestaat de eerste module van 6 maanden uit een intensief groepsgericht therapeutisch aanbod. De  bewoner  krijgt inzicht in zijn verslavings-problematiek en bijbehorende problematieken op andere levensdomeinen. Vanaf dag 1 maken educatie en competentietraining deel uit van de behandeling. Een wekelijks aanbod van basiseducatie is o.a. een goede voorbereiding op een beroepsgerichte opleiding en stimuleert een positieve leerervaring. De meeste  bewoners ontwikkelden immers een verslavingsprobleem vanaf de puberteit, wat voor velen de schoolloopbaan verstoorde.

Leen De Wit (afdelingshoofd TGM):  “Cijfers van de voorbije jaren wijzen uit dat bijna 65 % van onze bewoners er niet in geslaagd is om een diploma middelbaar onderwijs te halen. Meestal hebben ze als gevolg van langdurig gebruik nood aan opfrissing. Denk aan het aanscherpen van een aantal taakgerichte basisvaardigheden zoals het werken met de computer, op een goede manier met taal leren omgaan, hun sociale administratie in orde leren houden.”

Dit alles legt de nodige basis om, na 6 maanden,  in een volgende module activiteiten buiten de TG te ontwikkelen. In deze tweede module wordt een meer doorgedreven activeringstraject opgestart. De oriëntering (verkennen, integreren,  keuzes maken,…) staat hier centraal, zowel binnen de therapie als in het activeringstraject: ‘wat wil ik?’. Op het vlak van activering kunnen verschillende activiteiten zoals een competentie-assessment in samenwerking met de Sociale Werkplaats De Sleutel, een oriëntatiecursus in de VDAB enz.,  een aantal toekomstige pistes  belichten  voor de  bewoner. De bewoner neemt maximaal 19u per week deel aan activiteiten buiten de TG.

werktg

Werk vinden als ex-verslaafde is veel moeilijker geworden dan vroeger. Met een beroepsgerichte opleiding wil men meer deuren doen opengaan.

Het therapieluik blijft aanwezig tijdens deze 2de module: er wordt maximaal ingezet op hervalpreventietraining, groepspsychotherapie en bewegingstherapie om de beleving en confrontaties van de cliënt in én buiten de TG te integreren in zijn herstelproces. Het in de therapie binnenbrengen van zowel de krachtige als moeilijke momenten van een herstel, laat de cliënt toe om te “oefenen”. Het groepsprogramma  biedt de nodige structuur om met deze ervaringen te werken. Tegelijk werkt het groepsprogramma als bescherming tegen hervallen in oud gedrag of een vlucht in middelen, wanneer bewoners moeilijke stappen moeten zetten. Bewoners doorlopen de tweede module in drie maanden; aan het eind van deze module hebben ze zich ‘geörienteerd’ op meerdere levensdomeinen, waaronder het domein van activering door educatie en werk.

In module 3 wordt het proces op het vlak van maatschappelijk herstel geïntensifieerd.  Bewoners kunnen tot 30u buiten de TG doorbrengen om een opleiding of stage te volgen. Het structurerende groepsprogramma blijft het nodige beschermende kader bieden en de groepstherapie spitst zich vooral toe op de hervalpreventie.

Dit maakt dat bewoners na 12 maanden de overgang maken van het residentiële deel van ons programma naar het tussenhuis, waar men traint in zelfstandig wonen met een cleane levensstijl, met een duidelijk toekomstplan voor ogen.

2. Herstel uit verslaving doe je niet alleen 

We blijven expliciet kiezen voor de TG-methode en haar behandelprincipes, maar deze worden aangevuld met evidence-based methodieken uit de huidige ontwikkeling van herstelgerichte zorg. Het aanbieden van een hiërarchisch gestructureerde groep creëert de nodige pedagogische en therapeutische leerkansen. Het hiërarchische model organiseert de groep. Het biedt  de blauwdruk waarbinnen de communicatie wordt geregeld, waarbinnen verantwoordelijkheden en taken aan medebewoners worden toebedeeld, waarbinnen een planning wordt opgemaakt. Het organiseert de onderlinge sociale controle die medebewoners beschermt tegen ongeoorloofd verslavingsgedrag en herval in gebruik.
De peer-to-peer education wordt versterkt en uitgediept als rode draad doorheen het TG-programma. De ondersteuning maar ook de spiegels die enkel lotgenoten (de groep van medebewoners ) kunnen bieden, vormen de essentie van het zelfhulpprincipe in het programma en leiden tot leren, correctieve gedragservaringen en groei.

De psycho-educatie voor cliënten en hun familie wordt uitgebreid en didactisch versterkt met alle hedendaagse leermiddelen (ICT, zelfstudie, .. ) en vertrekt vanuit de meest recente wetenschappelijke inzichten in verslaving. Vanaf module 2  gaan we  over van een groepsgerichte aanpak naar meer individuele trajecten. Bewoners maken, samen met de begeleiding,  eigen keuzes (‘shared decision making’) en nemen het beheer over hun eigen traject (autonomie en ‘agency’). Dit vereist een flexibeler omspringen met het sterk groepsgeoriënteerde programma.  Concreet zal het weekprogramma er dus niet meer voor iedereen hetzelfde uitzien. Waar bewoners in de eerste module heel intensief in de therapie ondergedompeld worden,  zullen bewoners in module 2 en 3 tot 4 dagen in de week buitenshuis zijn voor  oriënteringsactiviteiten, stages of opleiding.

Een ander kernaspect van herstelgerichte zorg is het bouwen aan de natuurlijke steun van de  omgeving. Zowel het informele familiale netwerk, als het formele hulpverleningsnetwerk worden heropgebouwd en hersteld. Gaandeweg neemt de cliënt de contacten met zijn eigen netwerk weer in handen. Er wordt extra ingezet op het organiseren van  rondetafelgesprekken met het formeel en informeel netwerk, zodat ieder van de netwerkleden een duidelijke rol en taak heeft.

3. Herstel uit verslaving is geen individueel proces. Het is een uitdaging, zowel voor de maatschappij als voor de hulpverlening.

Leen De Wit: “Het wordt voor onze doelgroep steeds moeilijker om zich overeind te houden  op de arbeidsmarkt. Werk vinden als ex-verslaafde is geen sinecure. Dat ziet er heel  anders  uit dan vijf jaar geleden. Met een beroepsgerichte opleiding, die uitmondt in een stage of een werkervaringstraject in een maatwerkbedrijf, willen we opnieuw deuren doen opengaan.”

Dit stelt ons voor een grote uitdaging. Er is nood aan middelen, tijd en ruimte voor de uitbouw van activeringstrajecten, voor samenwerking met diverse externe actoren, tijd voor overleg tussen partners, tijd en middelen om het stafteam op te leiden in nieuwe methodieken, enz.

Hopelijk zal de beleidsmaker dit ondersteunen. Intussen laat het werk-zorgdecreet wel op zich wachten en blijft het onzeker of de overheveling van de Riziv-geconventioneerde revalidatieprogramma’s naar Vlaanderen zal resulteren in de noodzakelijke flexibilisering.  Het blijven dus spannende tijden.

Implementatie  
De implementatie van dit vernieuwde zorgmodel start in februari 2016. “Het wordt een hele  uitdaging. Alsof we een brug aan het bouwen zijn terwijl we erover stappen”, aldus Leen De  Wit.

Paul De Neve/Veerle Soyez/Leen De Wit

(november 2015)

Aanverwante info

Werk-TG inspireert zich via studiebezoeken op buitenlandse goede praktijken

 

 



Fitheid heeft een invloed op de weerbaarheid van onze doelgroep

Volg ons op Facebook

filmpjeimage

Traject van een cliënt

Inschrijven E-zine

Invalid Input
Gelieve akkoord te gaan met onze privacy overeenkomst.
Bekijk de privacy voorwaarden.

Agenda

Maart
  • 18
    09:30 Studiedag over 'Stigma als struikelblok op weg naar herstel'

    Deze studiedag vindt plaats te Leuven en wordt georganiseerd door de stuurgroep vrouwenwerking van de vier Vlaamse Therapeutische Gemeenschappen; nl. De Kiem, De Sleutel, De Spiegel, Katarsis en VAD, dit in samenwerking met het Provinciehuis van Leuven.  De studiedag handelt over vrouwen en verschillende vormen van afhankelijkheid.

    De volgende sprekers hebben voorlopig bevestigd: Allie Weerman, prof. Piet Bracke, Brenda Froyen, Dr. Hendrik Peuskens

    Meer info volgt.

  • Volledige agenda