De Sleutel Logo
donderdag 08 april 2010 00:00

Opvoedingsondersteuning en empowerment

Jo Voets heeft een footprint in opvoeding in Vlaanderen: begin jaren 90 introduceerde hij het Patterson-model en raadde hij als eerste aan dat scholen bij problemen een contract met drie partners opstelden: school, leerling en ouders. Rond 2000 stond hij in Genk hij mee aan de doopvont van de eerste opvoedingswinkel, nu een ruim verspreid aanbod voor ouders die zich vragen stellen over hun opgroeiende kinderen. Jo Voets leerde recent talloze opvoedingsorganisaties het PPP of het "Positive Parenting Programme" kennen. Zijn artikels over opvoeding zijn steeds gebaseerd op de kracht van zijn persoonlijke ervaring met jongeren in mogelijke problemen.

We baseren dit artikel op een lezing van Jo Voets op 9 december 2009 [1] op de 21ste verjaardag van Steunpunt Opvoedingsondersteuning Limburg.
 

Empowerment is een ondersteuning van opvoeding

Iedere ouder zit wel eens in de rats. Met een steuntje in de rug van je partner, familie of vrienden kom je daar meestal wel door. Naast deze sociale steun is er vaak behoefte aan formele steun: informatie, oudercursussen bijvoorbeeld. Opvoedingsondersteuning is al twintig jaar sterk geprofessionaliseerd. Maar wordt het ook geen tijd om de ouders hierin centraler te zetten? En zelfs verder te gaan dan het gezin: een school, een wijk, een speelplein vraagt ook al eens naar ondersteuning.  We stellen ons wel vragen bij een verdere formalisering en professionalisering van het domein opvoeding.  Met andere woorden: wat moeten ouders nog doen?

springballlen web

Empowerment is mensen leren om hun eigen situatie in handen te nemen, zich verder bewust te ontwikkelen en zich te integreren in een context. In opvoedingstaal wordt empowerment: het proces waarin ouders meer greep en een eigen regie krijgen op hun manier van opvoeden.  Ze sturen, steunen en stimuleren kritischer de ontwikkelingstaken van hun kinderen. Ze verbeteren de kansen tot integratie van hun kinderen in de samenleving. Zo wordt het gezin een oefenterrein waar ouders hun kinderen liefdevol gidsen in hun ontwikkeling. 
 

Vier kernbegrippen van empowerment

Als je ouders wilt ondersteunen in hun opvoeding moet je de onderstaande vier dragers van empowerment in het oog houden.

1.       Ontwikkeling: empowerment leidt tot  een toenemende ontwikkeling van het individu ten aanzien van zijn context en de samenleving. Maar ook omgekeerd: door empowerment krijgt het individu zuurstof om te ontwikkelen doordat de context vooruit gaat.

2.       Autonomie: elke burger moet de kracht moet hebben om autonoom zijn eigen leven in handen te nemen en zich te ontplooien.  Dit impliceertdat het kind zijn autos, zijn volle zelf, moet kunnen ontplooien binnen een veranderend gezin, om later autonoom in het leven te staan.

3.       Duurzaamheid: effecten van opvoedingsondersteuning moeten lang blijven duren. De interventies mogen geen roofbouw plegen op het gezin.

4.       Perspectief: je moet het gevoel hebben dat je situatie verandert en dat je er greep op hebt.
 

Wat beïnvloedt opvoeding?

De meest krachtige factor in het opvoedingsproces noemt Jo Voets de persoonlijkheid van de vader of moeder. Die hangt dan weer in sterke mate samen met hun eigen opvoedingsgeschiedenis. Ook het sociaal netwerk om hen heen maakt ouders competenter. Het maakt hen meer responsief voor gedrag van hun kinderen: ze kunnen bijvoorbeeld beter corrigeren zonder hard te straffen. Sociale steun sterkt de ouder niet alleen als persoon maar ook als ouder. Een goede partnerrelatie maakt qua opvoedingsondersteuning een scherp verschil. De zichtbare onderlinge waardering van de ouders straalt af op de relatie met hun kinderen.  Ook de werksituatie van de ouder beïnvloedt zijn functioneren als opvoeder.

De opvoedingsgeschiedenis van de ouders zelf, het temperament en het gedrag van het kind zelf en de ouderlijke vaardigheden inzake leiding geven, begrenzen, problemen oplossen, sluiten het lijstje af van factoren die het opvoedingproces beïnvloeden. Het vormen tegelijk factoren die je kunt aanwenden om dat opvoedingsproces te veranderen. Zo worden ze het werkdomein van empowerment.

 

Jo Voets webJo Voets is orthopedagoog en gedragstherapeut. Hij is pedagogisch directeur in de Orthopedagogische Groep Limburg (Bethanië) en doceert aan de Katholieke Hogeschool Limburg  en het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen.

 

 

Is opvoedingsondersteuning nu meer nodig dan vroeger?

Opvoedingsondersteuning is anno 2010 de kindertijd ontgroeid. We maken nu de balans op tussen enerzijds ‘worden gezinnen sterker en beter?’ en anderzijds ‘screenen we meer en leiden we beter toe naar hulp?’ Zijn ouders meer onzeker, zijn ze gaandeweg verleerd op te voeden? Of zijn de kinderen moeilijker? Jo Voets laat in zijn uitgebreide artikel heel wat redenen de revue passeren voor de oorzaken van een opvoedingscrisis. Hij leest ook de wetenschappelijke onderzoeken die vanuit diverse invalshoeken het aantal kinderen met gedragsproblemen situeren  tussen de vijf, tien of vijftien procent. De uitdaging is om anders dan anders te reflecteren en te gaan handelen, met alle onveiligheid, onzekerheid en weerstand die dit zal opleveren.

Jo Voets vraagt zich af welke rol opvoedingsondersteuning kan spelen in het landschap van zorg en hulp. Nieuwe denkpatronen en methodieken vanuit een andere insteek dienen zich aan. Misschien kan empowerment in de meest zuivere betekenis van het woord hiertoe bijdragen: Ouders, families en gemeenschappen nemen de regie in handen van hun opvoedkundig handelen en stimuleren met toenemende helderheid en bewustzijn de ontwikkelingstaken van hun kinderen. Wie goed leest herkent in de term ‘gemeenschappen’ een Afrikaanse gezegde dat de laatste jaren meer wordt geciteerd: It takes a whole village to raise a child.

Besluit

Opvoedingsondersteuning biedt ruimte aan creativiteit en eigenzinnigheid. Het is hier dat ouders de eerste keer verlegen aan de deur kloppen met opvoedingsvragen. Dat is een opportuniteit om de krachten van de ouders te laten aansluiten op de interventies van de hulpverlening. Zo laat je de ouders aan zet: empowerment dus. Laat opvoedingsondersteuning een speerpunt zijn om de gemeenschap te pedagogiseren en opvoeding te plaatsen waar het hoort: midden in de samenleving. Opvoedingsondersteuning benaderen vanuit een visie van empowerment: het is een stap naar nieuwe ontwikkelingen, zelforganisatie, duurzame effecten, autonome en krachtige gezinnen met een aantrekkelijk perspectief op beterschap. Een nieuwe opvoedingsbeweging, een warmere samenleving? 

 

Peer van der Kreeft, december 2010

 


 


 

[1] Voets, Jo, Kan opvoedingsondersteuning de wereld redden? Over de kracht van eigen kracht, verschenen in het congresboek  “21 jaar opvoedingsondersteuning Limburg”, Alden Biezen, 3 december 2009

Inschrijven E-zine

Invalid Input