De Sleutel Logo

Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Familie en vrienden

Op zoek naar tips voor iemand die dreigt in de problemen te raken? Welke tips geven we aan partners van gebruikers? Of zoek je info over zelfhulpgroepen? Hier bundelen we info op maat van de omgeving van de gebruiker. Lees hier ook hoe een behandeling bij ons verloopt.

donderdag 25 februari 2021 15:11

Littekens van goud: stigma anders bekeken!

In de beroemde uitspraak van o.a. John Lennon “Everything will be okay in the end. If it’s not okay, it’s not the end” zit hoop en het idee dat we allemaal een weg aan het afleggen zijn ergens naar toe. Hoe is het om onderweg te zijn? Is de ene route minder goed dan andere? Is er slechts één route? En wat als verslaving een plek heeft op die route?

Dit jaar is verslaving het thema van Te Gek!?, een organisatie die ijvert om het taboe rond psychische kwetsbaarheid te doorbreken. In de lijn van deze campagne gaan we op zoek naar goede voorbeelden en wat tips.

littekensSamen Sterk Zonder Stigma, is de Nederlandse tegenhanger van Te Gek!. In hun logo zit de kern vervat van de hele beweging. Op de achtergrond van de woorden “samen sterk zonder stigma” staat in gele zachte letters “ZIE MIJ”. Eigenlijk is dat de kern: zie mij. De oproep is om gezien te worden in het geheel, niet enkel in de pijn, niet enkel in de blokkade, niet enkel in de problemen, …

Het blijkt dat het stigma, dat aan mensen met een verslaving kleeft, hardnekkiger en ernstiger is dan bij andere psychische aandoeningen, zoals depressie of schizofrenie (1) (Van Boekel, 2015).ziemij logo web

In mijn zoektocht naar recente ontwikkelingen rond stigma doorbreken kom ik op een internationaal webinar terecht van 11 december 2020. Verschillende sprekers nemen het woord, velen van hen met “lifed experience” en een lange professionele carrière. Onmiddellijk treft mij de woordzuiverheid van “lifed experience”. Deze term is zo anders dan ons woord “ervaringsdeskundigheid”. Met de term “lifed experience” gaat men niet in dualiteit tegenover de experten staan, maar wordt het een parallel circuit, gelijkwaardig, naast het hulpverlenersperspectief.

Hop: Honest, Open and Proud methodiek

Een van de sprekers is Patrick Carrigan. Carrigan (2) roept op om stigma rond psychische kwetsbaarheid te doorbreken en ontwierp hiervoor een evidence based methode: HOP, Honest, Open and Proud.  Carrigan is ervaringsdeskundig of beter gezegd heeft zelf “lifed experience”.  Hij heeft schizofrenie en studeerde voor psycholoog.  Hij deed 16 jaar over zijn studie.  Hij getuigt dat de doelgerichtheid hem hoop gaf, wat zijn diagnose hem eerst helemaal ontnam. De HOP-methodiek is geïnspireerd op de principes waarmee minderheden te maken hebben: schaamte doorbreken en eigen leiderschap.

Carrigan raakte vooral geïnspireerd door de lgbtq-beweging (3). Een hele tijd geleden kon je maar beter je geaardheid verstoppen, een belangrijk deel van je zijn moest geheim gehouden worden. Intussen is er meer tolerantie en openheid en mag je er zelfs trots op zijn (oa. in de jaarlijkse gay-pride). Carrigan legde de link met het taboe op psychische kwetsbaarheid. Veel mensen proberen hun problemen en zoektocht geheim te houden. Als je al psychische problemen hebt, waarom zou je je daarbovenop ook nog eens om moeten schamen? Die schaamte weegt zwaar door op de zelfwaarde en is bijgevolg eerder belemmerend dan helpend.

Verder is de parallel met de beweging vanuit een minderheid te vinden in het element van empowerment en eigenaarschap die kenmerkend is in de strijd die de Lgbtq-beweging voerde. Van binnenuit en met de eigen leden, werd actie gevoerd om er te mogen zijn, om trots te mogen zijn op wie je bent, om geaccepteerd te worden in de maatschappij. Hierin kan iedereen zijn steentje bijdragen, want iedereen heeft een portie kwetsbaarheid.

Bij de Hop-methodiek gaat het erom dat je opnieuw ruimte krijgt om authentiek te zijn. Dat je zelf de keuze kan maken wat je van jezelf wil laten zien in een bepaalde situatie.

In een vraag aan Carrigan (4) waar je nu trots over kan zijn bij een depressie of een verslavingsproblematiek, keert Carrigan de premisse om: waarom zou je er niet trots op kunnen zijn? Het maakt deel uit van wie je bent. Het probleem omvat niet je totale zijn, het is één van de vele aspecten van jezelf. Zoals Kentsugi, littekens van goud, kan gebrokenheid mooier maken. Als iedereen zijn kwetsbaarheid meer zou laten zien dan krijgen we een kleurrijker pallet dan het grijs van de middelmatigheid.

 

Kintsugi, imperfectie troef

De term kintsugi betekent letterlijk ‘gouden herstelling’. En dat is precies wat het is. De techniek is eeuwenoud. In de vijftiende eeuw brak de Shogon van Japan zijn favoriete theemok en hij eiste een esthetisch verantwoorde oplossing. Zijn ambachtslieden kwamen toen met een originele oplossing. In plaats van de schade te verstoppen, zetten ze die juist – letterlijk – in de verf. Ze overtrokken de gelijmde stukken met goud om de imperfecties te benadrukken.

 

 

Niet alleen bij de algemene bevolking

De weg naar herstel, verloopt voor heel wat mensen met tussenkomst van hulpverleners. Hulpverleners als hulpbron om de lijm te vinden, om gebrokenheid mooier te maken, dacht ik.

Voor ik met dit artikels startte ging ik uit van de idee dat vooroordelen zich situeren in de omgeving van cliënten, buiten de zorg. Als hulpverlener beschik je over allerlei info. Info over processen van vast raken in de keuze-onvrijheid of je wel of niet gaat gebruiken. Je weet dat elk cliëntproces anders is. Je weet dat een terugval bij het herstelproces hoort. En toch blijkt uit onderzoek dat de hulpverleners een belangrijke rol kunnen hebben in het stigmatiseren. Hoe is dat mogelijk?

Van Boekel (5) haalt een aantal elementen aan die hierin een rol spelen. Hoe meer men de verslavingsproblematiek en het beloop van het herstelproces als persoonlijke verantwoordelijkheid ziet, met name gekoppeld aan vrije keuze en beperkte wilskracht, hoe minder toegewijd en gemotiveerd de hulpverleners zijn en hoe minder voldoening men haalt uit het werken met deze doelgroep. Dit hangt volgens van Boekel samen met minder tolerante attitudes en sterker veroordelende meningen. Wat dan weer een rechtstreeks gevolg heeft op de kwaliteit van de aangeboden zorg. De hulp wordt dan vooral taakgericht en beperkt in tijd.

Verklaringen voor negatieve of minder tolerante attitudes van hulpverleners zijn, volgens Van Boekel, dat deze patiënten gezien worden als gewelddadig, manipulatief en weinig gemotiveerd voor de behandeling. Dit draagt bij aan gevoelens van frustratie, verontwaardiging en machteloosheid bij hulpverleners.

Hulpverleners met meer werkervaring met patiënten met een verslaving, evenals hulpverleners die meer bekend zijn met verslavingsproblematiek, hebben vaker positieve attitudes.

client hulpverlener

Kennis en vaardigheden, bijvoorbeeld door opleiding en training, zijn van belang voor hulpverleners in hun werk met patiënten met een verslaving.

Ook de werkomgeving en verschillende contextuele factoren spelen een rol in de attitudes van hulpverleners. Ondersteuning vanuit de zorgorganisatie, bijvoorbeeld door persoonlijke begeleiding of door de mogelijkheid te bieden om een expert te raadplegen, draagt bij aan meer voldoening en een grotere bereidheid om met deze patiënten te werken. Ondersteuning vanuit de organisatie heeft ook een positieve invloed op het zelfvertrouwen en gevoel van empowerment bij hulpverleners.

Negatieve attitudes van hulpverleners kunnen leiden tot een minder goede werkrelatie tussen hulpverleners en patiënten. Dit kan resulteren in een verminderd gevoel van empowerment en zelfvertrouwen bij patiënten, dat de effectiviteit van de behandeling niet ten goede komt. Mogelijk hebben hulpverleners een meer vermijdende benadering in de hulpverlening aan patiënten met een verslaving. Dit resulteert bijvoorbeeld in kortere bezoeken, maar ook in minder persoonlijke betrokkenheid en empathie van hulpverleners bij deze patiënten.

Quickscan destigmatisering

Hoe kijk jij naar psychische kwetsbaarheid? Kan jij de gouden lijm zien? Zie jij gebrokenheid als mooier?

Ben je benieuwd hoe oordeelvrij je bent als cliënt, hulpverlener of als team? Dan zijn er verschillende mogelijkheden. Voor cliënten is er een online zelftest. Voor hulpverleners zijn er verschillende methodieken om dit thema op tafel te brengen. Je kan ook als voltallig team de quickscan invullen en zicht krijgen in welke mate je als team destigmatiserend werkt en hoe het eventueel beter kan.

tools ggz

Tabel: Overzicht tools voor cliënten en ggz-professionals (6).

“Men kan het leven achterwaarts begrijpen, maar moet het voorwaarts leven” zei Kierkegaard (6). Achteraf kunnen we op een moeilijke periode terugblikken en voelen dat het een sleutelmoment was. Het wordt als het ware een moment waarop in het leven een niveau toegevoegd werd, uitgediept of versnelling hoger of lager werd genomen.

Als ik aan wie drugs gebruikt heeft en in herstel de vraag stel, “als je opnieuw mocht beginnen, zou je dan …” krijg ik steevast een antwoord in de trant van: “ik wil al de ellende die ermee verbonden is niet en ook nooit meer. En toch ben ik blij met wat ik meegemaakt heb, ik zou het voor geld van de wereld willen mislopen, misschien een beetje minder lang van dit of dat...” Achteraf kijkt men trots naar de afgelegde weg, de littekens van goud.

Stigma doorbreken gaat over onze eigen kwetsbaarheid kunnen zien, en kiezen wanneer we de breuken extra in de verf willen zetten. Hiervoor de ruimte durven nemen en anderen de ruimte geven.

Cliënten zitten midden in het proces, zijn op zoek naar dat herstel. Hoe meer we een klimaat kunnen creëren waarbij de oordelen zacht zijn, de weg naar groei een individuele route mag zijn, hoe kleiner het gewicht van stigma !

 

Els Vanneste (februari 2021)

 

Aanverwante info:
Kernboodschap in het kader van het doorbreken van taboe rond verslaving: klik hier (uit module Destigmatisering www.ggzstandaarden.nl ).  
Interview met Prof. Piet Bracke : Stigma bemoeilijkt herstel: op zoek naar oplossingen

 

 


[1] Factsheet Stigma en Verslaving Een uitgave van Verslavingskunde Nederland

[2] Webinar 20 12 11 - An international perspective on how to identify and address stigma among social and mental healthcare professionals towards people with mental health problems’.

[3] Lgbtq-beweging: Lesbian, gay, bisexual and transgender, questioning/queer movement

[4] Interview op 15 mei 2017 in Nederland.  Carrigan gaf een lezing over stigmatisering en zijn ontwikkelde methodiek Honest, Open & Proud.  Youtube

[5] Stigmatisering van patiënten met een verslaving en de gevolgen voor de hulpverlening: een systematisch literatuuronderzoek1 L.C. VAN BOEKEL, E.P.M. BROUWERS, J. VAN WEEGHEL, H.F.L. GARRETSEN -493,  tijdschrift voor psychiatrie | jaargang 57 | juli 2015

[6] Website Samen Sterk Zonder Stigma, over GGZ

[7] Sören Kierkegaard (1813-1855), citaten.net

Jongeren die experimenteren met drugs weten wat ze doen

Helemaal mee eens - 2,7%
Mee eens - 6,9%
Geen mening - 3,7%
Mee oneens - 28,9%
Helemaal mee oneens - 56,7%

Aantal stemmen: 998

Volg ons op Facebook

filmpjeimage

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Gelieve akkoord te gaan met onze privacy overeenkomst.
Bekijk de privacy voorwaarden.