vrijdag 12 februari 2021 08:40

Groepswerk in de kijker: een dag in het RKJ

Het Residentieel Kortdurend Jongrenprogramma (RKJ) van De Sleutel te Eeklo richt zich specifiek op jongeren met een middelenverslaving. Hoe verloopt zo’n programma en wat zijn de uitdagingen?

We gaan in gesprek met Karen. Als bachelor orthopedagogie heeft ze 10 jaar op de teller in het RKJ. “Als groepswerker begeleid ik de groep en is het mijn taak om te zorgen voor een positief leefklimaat waarin jongeren kunnen leren. Ons team is multidisciplinair: zo hebben we opvoeders, maatschappelijke werkers, therapeuten en psychologen. Dit maakt ons team sterk.“                          (lees hier: Dagboek van een jongere)

Wat houdt jouw taak als groepswerker in?
Karen: Doorheen de dag doe ik alles samen met de groep. We eten samen, in het weekend koken we samen, we ruimen samen op, we kijken samen tv, we doen samen activiteiten, we werken samen naar een proces van verandering. Maar elke dag is natuurlijk anders. Vandaag had ik vroegdienst en werkte ik van 8u tot 16u. Normaal zijn we met drie groepswerkers aanwezig. Met corona zijn we vandaag met 2 tegelijk op dienst voor 6 jongeren.

dagboek van een jongere web

Karen: Tijdens de dag begeleidt de groepswerker de jongeren bij activiteiten en sommige onderdelen van het programma. We zorgen voor een veilige en aangename sfeer in de groep, werken aan de groepsdynamiek. Als groepswerker maak je samen met een therapeute ook onderdeel uit van het contextteam van een jongere. Samen begeleiden we een jongere individueel en zijn gezin doorheen het traject, inclusief de nazorg. Tijdens het traject in het RKJ bekijken we samen met de jongere en zijn gezin de hulpvragen. Welke hulp hebben ze nodig, welke verwachtingen hebben ze? Vanuit deze hulpvragen stellen we een behandelplan en behandeldoelen op. We trachten stap voor stap, met vallen en opstaan, deze doelen te bereiken. De context wordt hier sterk bij betrokken. We bespreken allerlei thema’s met de ouders en zoeken naar de krachten en kwetsbaarheden van het gezin. De context is voor ons cruciaal: samen met hen zoeken we naar mogelijkheden om de jongere te ondersteunen in zijn traject, zij kennen de jongere beter dan wie ook. We zijn samen expert: wij in drugproblemen maar zij kennen de jongere beter dan wie ook. We helpen elkaar om de jongere te ondersteunen, zowel emotioneel als gedragsmatig.”

 

Maandag 18 januari

08u00: Overdracht van de nacht. Persoonlijk overleg. Doornemen van de digitale cIiëntendossiers over hoe het weekend verlopen is.

Vier jongeren zijn niet naar huis geweest. De jongeren in de starters- en motivatiefase zijn daar nog niet klaar voor. Op weekend gaan, hangt samen met de fase waarin de jongere zich bevindt. Hoe verder gevorderd, hoe langer het weekend. Karen: “Een van de jongeren is niet op weekend kunnen gaan als gevolg van een terugval. We zien zo’n terugval als een deel van het proces van de jongere, het is een leer- en reflectiemoment. We staan er samen met de jongeren en hun context uitgebreid bij stil. Op die manier leren de jongeren waar het risico in schuilt, hoe ze anders met die situatie kunnen  omgaan, waar ze nog hulp bij nodig hebben. Het resultaat van die reflectie brengt de jongere ook in de groep (vb wat ga ik volgende keer anders doen). Op die manier wordt het ook een leermoment voor de andere jongeren. Bij een terugval kiezen we voor veiligheid en stabiliteit. Om een nieuwe terugval te voorkomen blijft de jongere  het volgende weekend in huis. Vaak is dit een motivatie voor de jongere om niet te hervallen. We benaderen herval niet als een mislukking maar als een leermoment”.

10u15 

We maken samen de weekvoorbereiding. Met de jongeren die naar huis gingen, wordt een weekendnabespreking gehouden. In het programma wordt op sommige momenten fasegericht gewerkt. Piet uit de startersgroep werkt aan zijn levensverhaal. Voor de jongeren die al verder in het programma zitten, is het tijd voor Expeditie X: tijdens dit programmaonderdeel leren jongeren samen met een therapeut zicht krijgen op hun druggebruik. In welke mate ben ik afhankelijk?

 

Hoe volg je de jongeren op na het programma?
Doorheen het traject zoeken we uit hoe en welke nazorg de jongere en het gezin zullen nodig hebben. Die outreach nemen we op vanuit het contextteam. We blijven na de afronding in het RKJ dus nog een tijd betrokken bij de jongere en zijn/haar gezin. We doen dit heel aanklampend. We zorgen, versterken en ondersteunen het netwerk rond de jongere en zijn gezin. Dit netwerk is voornamelijk de school, de huisarts, een andere dienst in de hulpverlening die verdere ondersteuning biedt en de vrienden, die belangrijke steunfiguren zijn. Tweewekelijks gaan we langs bij de jongere om te kijken hoe het gaat op de verschillende domeinen.

karen 1 webKaren:“Als groepswerker zorg je voor een veilige en aangename sfeer in de groep en werk je aan de groepsdynamiek

 

 

 

 

 

 

 


Hoe werken jullie naar verandering toe?
Met ons programma willen we in de eerste plaats een alternatief aanreiken voor het druggebruik en werken aan herstel. Dit doen we door de jongeren een veilige omgeving aan te bieden, door hen mee te nemen in een gezonde dagstructuur, hen te prikkelen om te werken aan zichzelf, door “samen” op zoek te gaan naar een positief toekomstperspectief.

We willen de jongere nieuwsgierig maken naar een clean leven. Hen succeservaringen laten opdoen, een toffe vrijetijdsinvulling vinden, zodat ze zichzelf terugvinden en hun gezin. Iedere groepsbegeleider krijgt een aantal jongeren toegewezen. Zo’n traject doen slagen, lukt enkel als je goed samenwerkt en als iedereen achter die doelen staat. Maar het is niet altijd evident. We zien vaak weerstand bij de jongere. Elk veranderingsproces heeft tijd nodig. We werken daar samen aan. Als groepswerker tracht je de jongere en het gezin uit hun comfortzone te halen. We laten hen kennismaken met nieuwe dingen, laten ze oefenen, leren ze andere vaardigheden aan. Ze laten ervaren: “tiens, het kan ook anders”.

14u00: de jongeren starten met de lessen in de UZ-school (ook op de site van het RKJ) waar ze een schoolse begeleiding krijgen op maat. De leerkracht crea, sport of algemene vakken geeft de jongeren les, vaak individueel of in groepjes van per 2 of 3 leerlingen. Er wordt verdergewerkt op leerstof van de vroegere school. Werkbundels en examens worden doorgestuurd zodat het schooljaar niet verloren is. Vaak maken ze zelfs een inhaalbeweging.

Na de overdracht aan de groepswerker met laatdienst staat de klinische vergadering op het programma (2). Op donderdag is het groepswerkersoverleg. “Tussendoor is er tijd voor onze administratieve taken en voor inreachend werk. De aanmeldingen die telefonisch binnenkomen zitten ook in ons takenpakket. Samen met de verwijzer - ouder, consulente of iemand van CLB  - noteren we alle info noodzakelijk voor de bespreking in het beleidsteam. Daar wordt bekeken wie de inreachende taken opneemt (o.m. op gesprek gaan, opvolging aanmelding, wachtlijstondersteuning) en hoe we doorverwijzer en jongere het best kunnen ondersteunen en welke acties er nodig zijn om de jongere zo snel mogelijk in het juiste behandeltraject te krijgen. Soms loopt dit relatief eenvoudig maar vaker zien we dat er een heel proces moet doorlopen worden voordat de jongere kan aanvaarden dat hij of zij hulp nodig heeft.

16u00: de werkdag zit erop voor Karen. “Ik ben tevreden over een dag als we een stapje dichter zijn bij het bereiken van een doel.“

 

Gebeurt het dat jongeren zich vrijwillig aanmelden?
Dat gebeurt inderdaad soms, maar dan meestal vanuit een hulpvraag van ouders. Veel jongeren worden aangemeld vanuit de jeugdrechtbank, vaak dus met externe druk. Maar elk van deze jongeren is er zich van bewust dat er iets moet veranderen. Men moet het zelf een kans willen geven en een minimale motivatie tonen. Soms zijn jongeren er nog niet klaar voor, maken ze een andere keuze. Vanuit het CLB, krijgen we ook aanmeldingen. We willen trouwens jongeren sneller bereiken: vaak blijven jongeren te lang onder de radar. Hoe vroeger een behandeling kan starten, hoe minder groot de opgelopen schade en hoe meer kans op succes. Iedereen, die betrokken is bij een jongere, kan bij ons aanmelden. Als een jongere start in het programma brengen we via een sociogram zijn/haar netwerk in kaart. Welk netwerk is reeds aanwezig? Is dit een steunend netwerk? We zoeken samen met de jongere en hun gezin hoe we dit netwerk sterker kunnen maken en kunnen uitbreiden. Ook in functie van nazorg zoeken we samen naar partners die verder kunnen ondersteunen. Dit kan een CGG zijn, een Dagcentrum ambulante drughulpverlening, een Overkop Huis, YAR (Youth at Risk), gezinsbegeleiding.

Hoe bewaken jullie een lijn waarbinnen wordt gewerkt?
We houden sterk vast aan de dagstructuur in het programma. Om in groep te kunnen samen leven op een constructieve manier hebben we huisregels en afspraken. Voor de jongeren zijn al deze regeltjes geen evidentie, maar het geeft hun wel een veilig kader. Anderzijds proberen we op alle mogelijke manieren te tonen dat ze voor ons belangrijk zijn en dat ze het waard zijn om te worden ondersteund, om aandacht te krijgen. We werken vanuit de principes van de ‘nieuwe autoriteit’ (2), die er voor zorgt dat we verbinding kunnen houden met de jongere maar ook voldoende grenzen kunnen stellen. Hierbij kunnen we ook voldoende goed voor onszelf zorgen. Het gaat vooral om een evenwicht in ondersteunen en begrenzen, in vrijheid en verantwoordelijkheid.

Paul De Neve (februari 2021)

 

  1. Tijdens de klinische vergadering wordt de opmaak en de uitvoering van het behandelprogramma besproken.
  2. Nieuwe autoriteit in RKJ, in gesprek met Bram Louwagie, De Sleutel-magazine 63 (september 2020)

 

Aanverwante info

De werking van het RKJ: info op maat van de cliënt, info op maat van de professional

Dagboek van een jongere: lees hier

 

Maandag 18 januari

08u00

Overdracht van de nacht. Persoonlijk overleg. Doornemen van de digitale cIiëntendossiers over hoe het weekend verlopen is.

Vier jongeren zijn niet naar huis geweest. De jongeren in de starters- en motivatiefase zijn daar nog niet klaar voor. Op weekend gaan, hangt samen met de fase waarin de jongere zich bevindt. Hoe verder gevorderd, hoe langer het weekend. Karen: “Een van de jongeren is niet op weekend kunnen gaan als gevolg van een terugval. We zien zo’n terugval als een deel van het proces van de jongere, het is een leer- en reflectiemoment. We staan er samen met de jongere en hun context uitgebreid bij stil. Op die manier leren de jongeren waar het risico in schuilt, hoe ze anders met die situatie kunnen  omgaan, waar ze nog hulp bij nodig hebben. Het resultaat van die reflectie brengt de jongere ook in de groep (vb wat ga ik volgende keer anders doen). Op die manier wordt het ook een leermoment voor de andere jongeren. Bij een terugval kiezen we voor veiligheid en stabiliteit. Om een nieuwe terugval te voorkomen blijft de jongere  het volgende weekend in huis. Vaak is dit een motivatie voor de jongere om niet te hervallen. We benaderen herval niet als een mislukking maar als een leermoment”.

10u15
We maken samen de weekvoorbereiding. Met de jongeren die naar huis gingen, wordt een weekendnabespreking gehouden. In het programma wordt op sommige momenten fasegericht gewerkt. Piet uit de startersgroep werkt aan zijn levensverhaal. Voor de jongeren die al verder in het programma zitten, is het tijd voor Expeditie X: tijdens dit programmaonderdeel leren jongeren samen met een therapeut zicht krijgen op hun druggebruik. In welke mate ben ik afhankelijk?

 

Karen

Latest from Paul De Neve

back to top