De Sleutel Logo

Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Een OPNAME en MEERDERJARIG?
Bel 09 3606229
Meer info

 



Familie en vrienden

Op zoek naar tips voor iemand die dreigt in de problemen te raken? Welke tips geven we aan partners van gebruikers? Of zoek je info over zelfhulpgroepen? Hier bundelen we info op maat van de omgeving van de gebruiker. Lees hier ook hoe een behandeling bij ons verloopt.

maandag 01 december 2014 12:11

Prof. dr Gilbert Lemmens: Families in tijden van alcohol en middelen.

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat er evidentie is dat gezinsinterventies een positief effect hebben op drugmisbruik en verslaving. Maar niet alleen op de verslaving zelf, ook op de randproblematiek is er een positief effect. Desondanks worden gezinsinterventies veel te weinig toegepast. Hoe komt dit? Omdat werken met de context van druggebruikers voor De Sleutel een belangrijk topic is, bracht Prof Gilbert Lemmens dit thema aan bod tijdens de feestelijke zitting "Verslavingszorg uitgedaagd" van 14 november 2014 (nav 40 De Sleutel).

 prof lemmens gilbert080

 

Families in tijden van alcohol en middelen. Hierover sprak Prof. Dr. Gilbert Lemmens, psychiater-gezinstherapeut, diensthoofd psychiatrie UZ Gent, docent psychiatrie Ugent, op de feestelijke zitting “Verslavingszorg uitgedaagd” van 14 november te Gent.

 

Professor Gilbert Lemmens stelde zich in aanvang de vraag in welke mate gezinnen geconfronteerd worden met middelengebruik en –misbruik. Hij spreekt hier niet alleen over illegale drugs, maar ook over alcohol en medicatie. Jaarprevalentiecijfers uit Nederland tonen dat alcohol- en nicotinegebruik frequent voorkomen in de algemene bevolking en dat benzodiazepine- en cannabisgebruik voorkomt bij 3 à 4 percent van de personen boven 12 jaar. Verslaving vertoont bovendien een  stijgende trend. De vraag hoeveel afhankelijke gebruikers een  behandeling krijgen in de verslavingszorg is zeer interessant. Het antwoord verschilt erg van product tot product. Heroïnegebruikers worden door de verslavingszorg zeer goed bereikt, maar voor de andere middelen geldt dat slechts een fractie van de afhankelijke gebruikers bereikt wordt door de hulpverlening. Dit impliceert dat in de meeste gevallen de gezinnen er alleen voor staan met hun zorgen omtrent verslaafde gezinsleden.


Het blijkt ook dat alcohol en middelengebruik sterk clusteren, samen voorkomen in één gezin. Sommige families zijn duidelijk kwetsbaar. Wanneer er bij een oudersalcoholmisbruik en/of psychiatrische problematiek kan vastgesteld worden, dan is er een hogere kans dat dit ook bij een kind voorkomt. Conclusie: alcohol- en  drugverslaving komen relatief frequent voor in gezinnen, zijn een stijgend fenomeen bij adolescenten, komen meer voor in bepaalde gezinnen en over de generaties heen.

Welke factoren spelen hierbij een rol?

Er kan een genetische kwetsbaarheid vastgesteld worden, maar er zijn ook gezinsfactoren die belangrijk zijn (zoals conflicten, verwaarlozing, gebrek aan positieve elementen). De gezinsfactoren spelen niet alleen een rol bij het ontstaan van middelenmisbruik, ze zijn belangrijk bij alle psychiatrische stoornissen. Over welke concrete risicofactoren gaat het? Psychopathologie en middelengebruik van de ouders, gebrekkige opvoedingsvaardigheden en een gezinsklimaat dat gekenmerkt wordt door conflicten, misbruik en verwaarlozing zijn niet alleen belangrijk voor het ontstaan maar ook voor het voortduren van de problemen. In het geval van verslaving is het slechter als de ouders minder goed zijn in monitoring (minder goed weten waar hun kind uithangt, waar het mee bezig is), als adolescenten minder vertellen tegen hun ouders, als de ouderlijke warmte ontbreekt, als er relatieproblemen zijn of als het familiaal functioneren slechter is.

Impact op  andere leden van het gezin?

De gezinsleden ervaren meer stress, hebben een slechtere psychische  gezondheid, de ouderlijke opvoedingsvaardigheden komen meer onder druk te staan. Gans het familiaal functioneren is verstoord. Er zijn bovendien meer relationele problemen, er komen meer echtscheidingen voor, er is meer partnerrelatiegeweld, er zijn meer conflicten en meer HIV-infecties bij de niet-gebruikende partner. We zien tevens meer gedragsproblemen, meer uithuisplaatsingen en alcohol- en middelenproblemen bij de kinderen. Ook geraakt de verslaafde persoon  meer geïsoleerd in het gezin. Op die manier ontstaat er een vicieuze cirkel: gezinsfactoren en middelengebruik beïnvloeden elkaar voortdurend op negatieve wijze, het wordt erger en erger.

Welke theoretische modellen helpen ons om dit alles te begrijpen?

De family disease approach stelt dat middelengebruik een ziekte is van het gezin. Iedereen is ziek, er is sprake van co-afhankelijkheid en alle leden worden individueel behandeld. Volgens de family systems approach vormen alcohol en middelen een central organizing principle in het gezin. Ze structureren de gezinsinteracties en bepalen alle gedrag in dat gezin. Het symptoom, in casu verslaving, speelt een centrale rol in het gezinsleven. Hierdoor vernauwt  tijdsperspectief heel erg tot het ‘hier-en-nu’, verarmt het palette aan interactiepatronen tussen de gezinsleden, versterkt het zwart/wit denken en wordt er minder tegemoet gekomen aan de noden die verbonden zijn met de verschillende levensfasen. Bij elk gezinslid, ook bij de verslaafde jongeren, overheerst hulpeloosheid. Binnen dit perspectief wordt ook gekeken naar andere systemen die verbonden zijn aan het gezin. Denk aan de invloed van de vriendenkring op experimenteergedrag, de  invloed van de school, van de buurt waar ze wonen. Dit is een ecologische benadering van het verslavingsfenomeen. Volgens de behavioral approach bekrachtigen de interacties, gedragingen, attitudes van de gezinsleden het alcohol- en middelengebruik en het gedrag dat hiermee verbonden is. Er ontstaat zo een destructieve cirkel. Iemand zegt bv dat hij drinkt omdat de partner ‘zaagt’, en de partner zegt te ‘zagen’ omdat de andere persoon drinkt. Waardoor deze nog meer drinkt en de partner nog meer ‘zaagt’.
De interacties tussen gezinsleden hebben een invloed op het ontstaan en verloop van alcohol en middelenconsumptie. Omgekeerd hebben deze invloed op de gezinnen. Ouders gaan bv dingen doen die ze eigenlijk niet willen doen. De gezinsleden moeten daarom ondersteund worden. Verder weten we dat adolescenten langer in behandeling blijven wanneer hun gezin ondersteund wordt.  Bovendien zorgt het betrekken van ouder of partners bij de behandeling voor minder middelenmisbruik. Zelfs wanneer enkel de ouders in therapie komen en de jongere niet, leidt dit toch in 30% van de gevallen naar een engagement van de jongere om iets te doen aan zijn problematiek. Het is dus goed  om gezinstherapie te overwegen.

Welke goede praktijken omtrent  gezinsinterventies zijn er beschikbaar? 

prof lemmens webWanneer we te maken hebben met adolescenten en hun gezin zijn er de Brief Strategic Family Therapy ( BSFT), de Functional Family Therapy (FFT), Multisystemic Therapy (MST), Multidimensional Family Therapy (MDFT). Bij volwassen verslaafden is partnerrelatietherapie een geschikte interventie:  Behavioural Couples Therapy ( BCT). Leidende principes van deze modellen zijn steeds: gebruik de krachten binnen de gezinnen om vermindering of abstinentie van alcohol en middelen te bereiken, verander de negatieve gezinsinteracties en promoot gezondere relaties en een positief gezinsklimaat.

Wat is de effectiviteit van deze gezinsinterventies?

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat er robuuste evidentie is dat gezinsinterventies een positief effect hebben op drugmisbruik en verslaving. Maar niet alleen op de verslaving zelf, ook op de randproblematiek is er een positief effect: er valt minder delinquentie vast te stellen en er is ook een gunstige invloed op psychopathologische problemen zoals depressie en angsten. De relatie tussen ouders en kinderen wordt steviger, de opvoedingsvaardigheden van de ouders worden versterkt en de schoolse prestaties worden beter. Ook bij partnerrelatieinterventies bij alcoholproblematiek vinden we positieve effecten: meer abstinentie van alcohol en minder alcoholgerelateerde problemen, betere relatie tussen de partners, minder separatie, minder partnergeweld, gunstiger psychosociale situatie van hun kinderen. In geval het gaat om drugmisbruik wordt er vastgesteld dat er minder en korter gebruikt wordt, dat er minder dagen met druggebruik zijn, dat er minder opnames zijn en minder arrestaties.

Er blijkt ook een positief verband tussen het aantal sessies dat door de ouders bijgewoond wordt en de grotere openheid en bereidheid tot spreken bij de adolescent. Hierdoor en door het verminderen van de lijdensdruk bij de moeder, wordt de band met de ouders warmer. Al deze factoren dragen bij tot vermindering van het druggebruik bij de adolescent. Familietherapie is economisch gezien goedkoper omdat er minder sessies nodig zijn dan bij andere interventies om eenzelfde effect te bereiken.

Ondanks al deze positieve effecten worden gezinsinterventies toch veel te weinig toegepast. Hoe komt dit? Er zijn volgens prof. Lemmens te weinig goed opgeleide gezinstherapeuten, andere theoretische modellen conflicteren met gezinstherapie en er is te weinig supervisie en weinig organisatorische steun. Voor gezinnen komt het soms duur uit omdat de terugbetaling altijd gebeurt op basis van een individuele patiënt en niet op basis van een gans gezin. Ook praktische barrières inzake plaats en tijdstip van de therapie spelen een rol.  Een ander probleem is de huidige trend om succesvolle modellen te registreren, waardoor ze enkel door erkende (lees: mensen die een dure opleiding volgden) therapeuten mogen toegepast worden wat een brede verspreiding in de weg staat. Toch moeten we ons met zijn allen inzetten opdat gezinsinterventies meer toegepast worden!

Robrecht Keymeulen
 

(november 2014)

 


Tekst op basis van het referaat "Families in tijden van alcohol en middelen" door Prof. Dr. Gilbert Lemmens, psychiater-gezinstherapeut, diensthoofd psychiatrie UZ Gent, docent psychiatrie Ugent" (uitgesproken tijdens de feestelijke zitting van 14 november te Gent "Verslavingszorg uitgedaagd!")

 

Meer nieuws over 40 jaar De Sleutel 40 jaar logo zonder slagzin



Het risico op verslaving aan zware pijnstillers wordt onderschat

Volg ons op Facebook

filmpjeimage

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Gelieve akkoord te gaan met onze privacy overeenkomst.
Bekijk de privacy voorwaarden.