Cannabis wordt relatief frequent gebruikt, zeker bij jongeren. Een hele grote groep van die jongeren gebruikt cannabis enkel op experimentele basis. Onderzoek bevestigt dat niet meer dan twee procent van diegenen die ooit cannabis gebruiken ook echt aan dat product verslaafd geraken. Is het echter een onschuldig product? In gesprek met dr Anne Van Duyse, medisch directeur bij De Sleutel, plaatsen we de cannabisproblematiek in een ruimer kader.


De aanleiding voor dit interview is een nieuwe studie die erop wijst dat er een duidelijk verband bestaat tussen cannabis en psychosen. ‘In de vakliteratuur is dit eigenlijk geen nieuw gegeven. Maar we stellen vast dat dit bij het ruime publiek nog niet is doorgedrongen. En het doorprikt het beeld dat cannabis onschadelijk is. In de media beschouwt men cannabis vaak als een absoluut onschadelijk product. Er zijn echter duidelijk een aantal risico’s verbonden aan het gebruik van cannabis’, zo stelt dr Anne Van Duyse.

Cijfers van onze dienst Wetenschappelijk Onderzoek wijzen uit dat 32% van de 14 à 18 jarigen al geëxperimenteerd hebben met cannabis. 13 % van die leeftijdsgroep zegt cannabis gebruikt te hebben gedurende de laatste maand vóór deze grootschalige bevraging…


Dr. Van Duyse: Cannabis wordt inderdaad relatief frequent gebruikt, zeker bij jongeren. Ze komen er heel gemakkelijk mee in contact. Ze experimenteren tijdens feestjes, op bezoek bij vrienden. De grootste groep ondervindt daar ook nooit ernstige problemen mee. Binnen die groep is er wel een segment dat naar frequenter gebruik overgaat. Een groep die dagelijks gaat gebruiken, een groep die ook problemen heeft met dat gebruik. Dat zijn de zogenaamd problematische gebruikers. Daarnaast hebben we ook een heel kleine groep echte cannabisverslaafden. We weten dat twee procent van diegenen die ooit cannabis gebruiken ook echt aan dat product verslaafd zullen worden. Zij vertonen psychische en ook beperkte lichamelijke afhankelijkheid en hebben last van discrete ontwenningsverschijnselen.

Sommige ouders zijn niet verontrust omdat ze cannabis van vroeger kennen als een onschuldig product. Is de teeltprocedure nu echter niet veel intensiever?

Dr. Van Duyse: Cannabis is inderdaad een opmars aan het maken van een soft drug naar een toch wat hardere drug. Door die meer gesofisticeerde teeltprocedures is het THC-bestanddeel (tetra-hydrocannabinol ; het werkzaam deel binnen de wietplant) aanzienlijk verhoogd. Er is dus een duidelijke trend naar concentratieverhoging van THC in de planten, met gevolg dat ook de cannabis die op de markt komt, minder onschuldig is. Die trend merken we pas de laatste jaren. We verwachten dat we op termijn ook zullen zien dat die cannabis verslavender werkt.



Wat doet cannabis met ons lichaam?

Dr. Van Duyse: Er zijn vooreerst de zogenaamde gewenste effecten. Cannabis heeft een ontspannend, relaxerend effect. Ten tweede veroorzaakt het een soort euforiegevoel. Men voelt zich goed in zijn vel, in een goede stemming. Sommigen zeggen ook dat ze onder invloed van cannabis alles anders, scherper waarnemen.

Er zijn ook ongewenste lichamelijke bijwerkingen.

Dr. Van Duyse: Zeker. Zo gaat het hart sneller slaan, vaak krijgt men hartkloppingen. Het kan ook de ademhaling onderdrukken, velen merken daar echter niet veel van. In combinatie met andere producten kan dit echter een probleem zijn. Het werkt ook in op onze snelheid van reageren. Reflexen verminderen, we reageren minder adequaat op prikkels, wat soms aanleiding heeft tot verkeersongevallen.

Wat is de invloed op onze hersenen?

Dr. Van Duyse: Die cannabinoïden gaan zich binden op de receptoren binnen onze hersenen, binnen het zenuwstelsel. Zo heeft het effect op de werking van ons geheugen. We onthouden minder goed, ons denken wordt bemoeilijkt. Bovendien komen onaangename gevoelens evengoed in versterkte mate naar voor. Bijvoorbeeld kunnen mensen plots veel angstiger worden onder invloed van cannabis, gaan ze zich meer down voelen. Dan zie je soms dat men – en dan komen we bij de acute ongewenste toxische effecten - paniekaanvallen krijgt of zelfmoordneigingen vertoont, zelfs bij eenmalig cannabisgebruik. In een roes kan men suïcidaal gedrag effectief uitvoeren.




We weten dat er een stijgend gehalte aan THC in cannabis zit. Bestaat er een schadelijke of zelfs dodelijke dosis?

Dr. Van Duyse: Er is nog niemand overleden is aan een te hoge concentratie aan THC op zich. Dierexperimenten hebben echter wel aangetoond dat er een dodelijke dosis bestaat. Ik vermoed dat er dus ook wel een dodelijke dosis bij mensen zal bestaan... Soms sterven er wel mensen door de gevolgen van het gebruik op indirecte wijze. Dan denk ik aan zelfmoord, een ongeval, longproblematiek op lange termijn.

Zo komen we bij de chronische effecten, de nadelige gevolgen dus op lange termijn

Dr. Van Duyse: Inderdaad. We weten dat het roken van 3 joints op één dag overeenkomt met het roken van één pakje gewone sigaretten. De schadelijke stoffen die in sigaretten zitten, komen in joints dus in veel hogere mate voor. Het teergehalte bijvoorbeeld is in een joint de helft hoger dan in een gewone sigaret. Op de longen heeft dit dus een zwaar effect. Er bestaat een hele groep van mensen die echte longproblemen ontwikkelen als gevolg van het roken van cannabis. Dan denk ik aan chronische longproblemen, chronische bronchitis. Maar men zal ook gevoeliger worden voor longontstekingen, de sterfte aan longkanker zal hoger zijn.

In extreme gevallen kan cannabis aanleiding geven tot psychiatrische complicaties?

Dr. Van Duyse: Cannabisgebruik resulteert inderdaad in meer psychiatrische ziektebeelden. Echt regelmatige gebruikers krijgen in de eerste plaats vaak te maken met een soort lethargiesyndroom. Ze verliezen m.a.w. interesse in dagdagelijkse zaken, ze worden apathisch, kennen een afgevlakt gevoelsleven. Ze gaan op een lager niveau van functioneren minder activiteiten ondernemen, ze ontwikkelen een depressiegevoel, ze geraken uitgeblust.

En wat bij gebruik op jongere leeftijd?

Dr. Van Duyse: Op jonge leeftijd heeft dit veel ernstiger gevolgen. Kinderen zijn nog in volle ontwikkeling. In volle opbouw naar een volwassen hersenstelsel, naar een volwassen lichaam, naar ontwikkeling van sociale vaardigheden. Cannabisgebruik kan die ontwikkeling afremmen, op bepaalde vlakken zelfs stilleggen. Cannabis heeft bovendien een neurotoxisch effect op de hersenen. Bij jongeren op de leeftijd tussen 14 en 18 jaar, bij wie de hersenen zich nog moeten vormen, zien we dat die hersenen niet goed volgroeien. We zien dat ze zich niet vormen zoals ze zich zouden moeten vormen. De hersenen zijn veel kwetsbaarder bij jongeren.

Welke andere complicaties komen naar boven bij regelmatige cannabisgebruikers?

Dr. Van Duyse: We merken dat ze vaker depressief zijn. En verder komen psychosen vaker voor. Dat is een toestand waarin je waanvoorstellingen krijgt. Denk aan hallucinaties of paranoia.

Mogen we stellen dat cannabis schizofrenie veroorzaakt?

Dr. Van Duyse: Ja, maar dit antwoord dient zeker genuanceerd te worden. Er zijn 3 verklaringsmodellen waarom cannabis meer geassocieerd wordt met schizofrenie. Het meest populair is de zelfmedicatietheorie. We hebben het dan over schizofrenen die cannabis gebruiken om hun klachten, lijden te verlichten. En we zien dat inderdaad ook in de praktijk. En tweede theorie zegt dat jongeren met aanleg voor schizofrenie door het gebruik die psychose ook effectief zullen ontwikkelen. Cannabis ‘triggert’ m.a.w. de psychose. Al heel wat onderzoek is hierrond gebeurt. Ook beperkt cannabisgebruik kan bij deze groep heel schadelijk zijn. Ze gaan namelijk op veel vroegere leeftijd een psychose ontwikkelen. Daar waar studies spreken dat de gemiddelde beginleeftijd voor schizofrenie 26 jaar is, verlaagt dit hierdoor naar gemiddeld 20 jaar. Die verlaging van de beginleeftijd heeft belangrijke consequenties omdat een psychose heel ingrijpend is op ontwikkeling van de hersenen. Het hele leerproces wordt daardoor doorkruist. Ze worden nog meer kwetsbaar omdat hun psychosen vaak ernstiger zijn. Ze gaan ook sneller hervallen in hun psychose door cannabisgebruik. Weet trouwens dat één joint voldoende kan zijn voor een psychose. We zien een evolutie naar chronische en zwaardere psychosen bij kwetsbare jongeren. Belangrijk is ook dat de beginleeftijd een risico inhoudt. Naarmate ze jonger zijn, hebben ze meer kans om psychotisch te worden, omdat die hersenen nog kwetsbaarder zijn. Een vijftienjarige gebruiker heeft - volgens onderzoeker Van Os - tot 10 % kans om schizofrenie te ontwikkelen voor deze 26 jaar oud zijn. Bij oudere gebruikers is dat 3 %. Ik wil hier daarom een pleidooi houden om cannabis op jonge leeftijd sterk af te raden. Er bestaat trouwens ook een duidelijk verband tussen de hoeveelheid en het risico. Dus hoe zwaarder en hoe frequenter het cannabisgebruik, hoe meer kans dat men psychisch ziek wordt.

Hebben niet-kwetsbare jongeren ook meer kans om psychosen te ontwikkelen?

Dr. Van Duyse: Daar zijn nu de eerste onderzoeken afgerond. De resultaten gaan in de richting van een licht verhoogd risico, ook bij deze groep. Zogenaamde cannabisgebruikende niet-kwetsbare jongeren hebben dus ook een licht verhoogde kans op het ontwikkelen van schizofrenie.

Hoe wordt u in de praktijk met de gevolgen van cannabis geconfronteerd?

Dr. Van Duyse: We zien dat cliënten vaker psychosen hebben door dit product te gebruiken. En in mijn praktijk zie ik dat de beginleeftijd wel vrij jong is. Van de problematische gebruikers die ik zie, merk ik dat een vrij grote groep al cannabis is beginnen gebruiken rond de leeftijd van 14 jaar. Het eerste middel dat ze gebruiken is meestal alcohol of cannabis. Via die cannabis komen ze terecht in een milieu waar ook gebruikt wordt en waar ze vlotter toegang hebben tot andere drugs. In die zin werkt het dus drempelverlagend. De depenalisering van cannabis heeft dat ook mee in de hand gewerkt. Men is het hierdoor toch als een iets normaler drug gaan bekijken.

En is dat een boodschap die we mogen verkondigen?

Dr. Van Duyse: Ik vind dat we heel genuanceerd over cannabis moeten praten. We moeten durven zeggen dat het gebruik bij een heleboel mensen best goed verloopt. Maar evengoed dat er een groep bestaat, die er zware problemen zal door krijgen. Ik ben ervan overtuigd dat we vooral heel voorzichtig moet zijn bij jongeren. Er is een groot verschil tussen het gebruik van cannabis bij kinderen of bij volwassenen. Dat is ook bij medicijnen zo. Sommige soorten antibiotica mogen toch ook niet aan kinderen worden gegeven, onder meer omdat deze ingrijpen op kwetsbare ontwikkelingsfase (vb verkleurde tanden). Met cannabis moeten we ook durven zeggen dat het toxisch effect voor jongeren groter is. Het is dus duidelijk een risicodrugs voor jongeren. Ook al is er relatief laag verslavend potentieel. Cannabis heeft wel degelijk een nadelig effect op de ontwikkeling van kinderen.

Ouders weten vaak niet hoe ze hierover moeten praten.

Dr. Van Duyse: Dat klopt. Cannabis is relatief nieuw in onze maatschappij. Ondanks de vaststelling dat er op vrij grote schaal wordt geëxperimenteerd met cannabis. Wat is relevant en wat niet? Moeten ouders het toestaan of misschien in beperkte mate? Wanneer is iets alarmerend ? Welke hulpverlening moeten ze in gang steken? Het resultaat is dat het gesprek vaak niet wordt gevoerd. Als er niet over gesproken wordt, kunnen die jongeren ook niet bijgestuurd worden. We zijn nog veel te weinig mondig… En dus zitten we met een probleem. Er is een grote nood aan goede informatie. Wat is cannabis, wat kan je ervan verwachten, wat is gevaarlijk en wat niet. Ouders weten ook niet vanaf wanneer het aangeboden wordt. Men denkt dat het circuleert vanaf de leeftijd van 15 of 16 jaar. Maar eigenlijk zie je het al vaak bij 13- en 14 jarigen.
Vanuit De Sleutel pleiten we daarom voor een grootschalige maar genuanceerde sensibilisering rond cannabis. We moeten de mensen niet bang maken, maar ze moeten het product en ook de schadelijke effecten ervan kennen…

En hoe voorkom je problemen in de eigen omgeving?

Dr. Van Duyse: Praten met je kinderen is heel belangrijk, ook al weet je niet goed hoe of vind je de juiste woorden niet altijd. Belangrijk is ook dat je je als ouder goed probeert in te leven, je kinderen goed tracht te kennen. Bijvoorbeeld door op te volgen wie hun vrienden zijn, op een genuanceerde wijze over gebruik te praten. Wat vind je goed en wat niet. Op die manier weten ze wat je daarover vindt. En help hen hun sociale vaardigheden ontwikkelen. Durf ook neen zeggen. Geef zelf als ouder het voorbeeld,… En belangrijk is ook de verbondenheid met je kind. Kinderen moeten het gevoel hebben dat je om hen geeft en dat het altijd bij je terecht kan.


Paul De Neve
opgetekend in november 2006


Dr. Anne Van Duyse (42) werkt als psychiater (sinds 1994) en is sedert 2003 verbonden aan De Sleutel. Vandaag is ze binnen ons netwerk actief als medisch directeur. Voorheen werkte ze binnen de Therapeutische Gemeenschap voor dubbeldiagnose te Gent. Ze heeft een ruime ervaring in de verslavingszorg ook dankzij haar werkzaamheden voorheen aan het Universitair Ziekenhuis Gent (op de verslavingsafdeling). Naast haar werkzaamheden binnen De Sleutel werkt Anne Van Duyse vandaag ook nog steeds in het Psychiatrisch Centrum Sint Jan Baptist te Zelzate.