Volgens onderzoeker Guido Van Hal, ondervoorzitter van het Universitair Wetenschappelijk Instituut voor Drugproblemen (UWID), moet je drugpreventie overlaten aan experts en die zitten bij de VAD en De Sleutel. 'De politie kan zich beter met andere dingen bezighouden, hoe goed ze het ook bedoelt', zo stelt hij in De Standaard.

Het UWID deed op vraag van Vlaams minister van Welzijn Inge Vervotte (CD&V) een onderzoek naar drugpreventieprogramma's in Vlaanderen. Lees de volledige bijdrage(n) in de Standaard hierover hierna.

Eerst vindt u het verslag van een internationale drugpreventie-conferentie eind vorig jaar waaruit blijkt dat Uplugged, het preventieprogramma van De Sleutel voor middelbare scholieren, wel degelijk werkt.

Lissabon, vrijdag 16 december 2005. 
In het EMCDDA, het Europese Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugproblemen, stelde een gemengd gezelschap van onderzoekers en preventiespecialisten de resultaten voor van EU-DAP: een voor 7 landen gestandaardiseerd preventieprogramma dat gelijktijdig werd uitgevoerd en geëvalueerd. De Sleutel leverde samen met een 15-tal middelbare scholen een belangrijke bijdrage tot dit vernieuwende project. Van de 12-14 jarigen die het UNPLUGGED programma volgden is, drie maanden nadien, de kans ten opzichte van andere leerlingen 26% minder om dagelijks te roken, 35% minder om regelmatig dronken te zijn en 23% minder om cannabis te beginnen gebruiken (telkens in de voorbije maand).

Het EU-DAP programma is de eerste evaluatie van een Europees drugpreventieprogramma: de Drug Addiction Prevention trial. Het project, gefinancierd door de Europese Commissie in 2003, betrok mensen en middelen van 7 landen, 9 regionale centra, 143 scholen en meer dan 7.000 leerlingen. De groep die onderzocht werd is tussen 12 en 14 jaar. Op het ogenblik dat het onderzoek begon telde EU-DAP 35% leerlingen die rookten, 8% had ooit cannabis of andere illegale drugs gebruikt en 24% was minstens al één keer dronken geweest.

 

12 lessen voor leerlingen tussen 12 en 14 jaar

Deze groep werd blootgesteld, zoals de onderzoekers het noemen, aan Unplugged, een preventieprogramma gebaseerd op het lifeskills model en uitgewerkt door een team van experten in preventiedesign en evaluatie van gezondheidszorg. Dit team, onder leiding van Peer van der Kreeft, hoofd preventie van De Sleutel, stelde het programma samen van 12 lessen van een uur. Het vertrok van recente aanbevelingen voor grotere effectiviteit van preventie, zoals beperking van de intensiteit en duur van het programma, combinatie van kennis over drugs met het trainen van persoonlijke of interpersoonlijke vaardigheden, aandacht besteden aan normatieve opvoeding.

Hoofd preventie Peer van der Kreeft en project-coordinator Fabrizzio Faggiano in het EMCDDA, Lissabon

Unplugged bevat ook een module voor het betrekken van ouders en in sommige scholen werd een peer to peer strategie toegevoegd, waarin een paar leerlingen een extra rol toebedeeld krijgen om de lessen in een informeel kader te bespreken. Op http://www.eudap.net/ staat het programma in detail beschreven. Op de voorstelling in Lissabon was het duidelijk dat alleen al de realisatie van het programma een prestatie zonder weerga is. Voor het eerst is er een lesprogramma op Europese leest geschoeid  waar in 7 landen overeenkomst over is bereikt. Unplugged werd een solide en sterk programma genoemd dat met de resultaten van het onderzoek nog meer instrumenten heeft gekregen om te verbeteren.

 

Resultaten tonen dat het EU-DAP programma effectief is

EU-DAP evalueerde het Unplugged-programma door het te geven aan 3.500 leerlingen en de resultaten hiervan te vergelijken met die van 3.500 leerlingen die het programma niet krijgen. Wat een interventieschool of controleschool werd was at random bepaald om een sterke evaluatie te garanderen. De evaluatie bestond uit de bevraging van de leerlingen vóór de lessenreeks en nog eens op het einde van het schooljaar, drie maanden na het einde van de lessen.  De anonieme vragenlijst verzamelde intensiteit van rookgedrag, alcohol- en andere druggebruik naast informatie die daar mee samenhangt.

Veerle Vermeulen van VAD en Giovanna Campella van UNODC op de presentatie van de resultaten van het UNPLUGGED programma

De resultaten die in het EMCDDA-instituut werden voorgesteld op 16 december tonen de effectiviteit van het programma. Na het volgen van de Unplugged lessen hebben de leerlingen 26% minder kans om dagelijks te roken, 35% minder kans op regelmatige dronkenschap en 23% minder kans om cannabis te beginnen gebruiken. Zo toont EU-DAP aan dat het programma een bewezen positief effect heeft op wat het wil bereiken: uitstellen van de beginleeftijd en verminderde overstap van experimenteren naar regelmatig gebruik.  

Leerlingen uit het Duitse Kiel in een groepsactiviteit van het EU-DAP programma "UNPLUGGED"

 

Giovanna Campello, verantwoordelijk voor preventie van de UNODC, United Nations Office on Drugs and Crime, is bijzonder tevreden dat EU-DAP 7 landen heeft samengebracht om een preventie manual samen te stellen die evidence based is. Het Unplugged programma is streng geëvalueerd en gevalideerd, het is een preventiestrategie met een aangetoond resultaat. Dat noemt Campello een extreem goede prestatie. Zeker wanneer het materiaal publiek domein wordt. 

EMCDDA: DAP is goedkoper dan Amerikaanse studies

Het is zonder twijfel een verdienste dat het EU-DAP team een evaluatie op Europese schaal van een Europees product heeft uitgevoerd. Meestal moeten we ons voor preventie baseren op Amerikaanse onderzoeken die dan bovendien gaan over producten die achteraf veel te duur blijken om te kunnen worden gebruikt.

Ook de evaluatie zelf is volgens het EMCDDA erg goedkoop geweest. De kost is absoluut niet te vergelijken met deze van Amerikaanse vergelijkbare onderzoeken. IN EU-DAP heeft de Europese samenwerking extra kracht aan het resultaat gegeven. Gregor Burkhart, die de preventieprogramma’s in Europa monitort voor het EMCDDA, noemt het EU-DAP resultaat “sterk, duidelijk en to the point”. In Frankrijk worden lifeskills programma’s niet toegepast met het argument Amerikaanse strategieën werken niet in Europa. Dat typische argument gaat nu niet op, zegt Burkhart: we hebben nu een Europees product waarvan we kunnen zeggen dat het werkt.

Gregor Burkhart (midden) van het Europese EMCDDA: "Unplugged works"

 

Succesfactoren van het programma gebaseerd op onderzoek

Wat bijdraagt tot het succes van Unplugged zijn een paar basiscomponenten die al jarenlang door onderzoek zijn bevestigd. De beperkte grootte van 12 lessen, de combinatie van kennis, intrapersoonlijke en interpersoonlijke vaardigheden, de interactiviteitsgraad van de oefeningen, de training voor leerkrachten. Ook de extra aandacht naar normatieve opvoeding, om de normalisatie van druggebruik tegen te gaan, is een belangrijke factor. De Intervention Planning Group, onder leiding van De Sleutel, heeft hierin de aanbevelingen voor preventie gevolgd in onderzoeken als die van Tobler, van de Wereldgezondheidsorganisatie en de internationale Mentor Foundation. Het Europese EMCDDA noemt Unplugged daarom meer dan een lifeskills programma. Het hoort volgens het EMCDDA thuis bij de comprehensive social influence programma’s: vergroten van de sociale invloed op druggebruik.

“Unplugged is een preventieprogramma dat de uitdaging is aangegaan om gezamenlijke Europese waarden en strategieën in één lessenpakket te gieten. Het maakt de preventie sterker en geloofwaardiger door een echte evidence based aanpak: met preventiemethodieken die bewezen hebben dat ze werken”, zegt Peer van der Kreeft, hoofd preventie van De Sleutel en coördinator van de Interventie Planning Group.