Het is vaak maar een kwestie van geluk of het de goede kant uitgaat met je leven

 

 

 

Rechten van het kind

De manual vertrekt van de Universele verklaring van de rechten van het kind en trekt daardoor meteen de aandacht op de moeilijke evenwichtsoefening tussen het belang om het jonge kind bij de ouders te laten maar het tegelijk ook te beschermen tegen schade en ongelukken die met de verslaving te maken kunnen hebben.

Principe van non-discriminatie – art 2

Het belang van het kind – art 3

De rol van de ouders – art 5 & 18

Recht op leven en ontwikkeling – art 6

Recht op een naam en een identiteit – art 7

Geen scheiding van kinderen en hun ouders – art 9& 10

Recht op een goede levensstandaard– art 27

 

 

Mijn papa is nog altijd mijn papa 

 

 

Werkwijze

De vulnerable people partners uit Nederland, België, Duitsland, Italië en Griekenland maakten een situation assessment op basis van semi-gestructureerde interviews en focusgroepen. Zo konden we de problemen formuleren en vervolgens aanbevelingen en methoden aanbieden om hieraan te verhelpen. De manual geeft vooral veel tips en handvatten op het vlak van houding, attitude en benadering op de werkvloer. Er volgen tevens suggesties voor preventie, ambulante en residentiële settings en beleid.

 

 

 

Verslaafde moeders en hun jonge kinderen

 

 

Problemen waar de ouders mee te kampen hebben

Ouders voelen zich schuldig omwille van hun drugverslaving en hun gelijktijdige kinderwens. Soms vertonen ze compenserend gedrag, wat de goede opvoeding van het kind in de weg staat. Veel verslaafde ouders hebben een tekort aan vaardigheden om met frustratie van het kind om te gaan, hebben moeilijkheden om regels te hanteren en een gebrek aan structuur in de ouder-kind relatie met het risico op verwarring tussen ouderschap en vriendschap. De verslaafde moeder vertoont onvoorspelbaar gedrag, veroorzaakt door stress in verband met de drang naar drugs versus zorg voor het kind. Ouders kunnen moeilijkheden hebben om met de dagelijkse behoeften van het kind om te gaan. Door problemen om een goede relatie met hun kind te realiseren wordt die relatie soms gebruikt voor de basisbehoefte aan affectie.

 

 

In sommige gezinnen voedt het kind de moeder op in plaats van andersom

 

 

 

Problemen waar het kind mee kampt

In de interviews die op dezelfde manier in de vijf landen zijn gehouden, werden ontwikkelingsmoeilijkheden, zoals pas laat beginnen te praten, genoemd. Ook hyperactiviteit of hyperkinetisch gedrag, dat kon leiden tot een verminderd vermogen tot risico-inschatting. Soms is er sprake van vroeg-volwassenheid van kinderen en een omkering van de moeder-kind relatie. En veel voorkomend is ook het moeilijk kunnen aanpassen aan nieuwe situaties, zeker als daar volwassenen bij betrokken zijn, zoals in een nieuwe school of een nieuwe klas.

In zijn ontwikkeling leert het jonge kind alcohol kennen als een probleemoplosser voor stress door observatie van de opeenvolging van feiten: mama is zenuwachtig, mama drinkt, mama is rustig.

Kinderen bouwen in de context van verslaafde ouders met daarmee gepaard gaande stress-situaties soms een fantasiebeeld van een relatie op dat de manual romanticised parenthood, geromantiseerd ouderschap, noemt. Later in hun ontwikkeling is het onmogelijk om die vereisten in een relatie waar te maken.

 

 

Mazen in het net van de hulpverlening

 

 

Ons weefsel van hulpverlening en opvang: mazen in het net

Er zijn minder stress-situaties thuis als de moeder of de vader in behandeling is voor de verslaving. Maar vaak komt het niet tot behandeling, ook niet als de voorzieningen wel binnen bereik zijn. Vrouwen vinden meer obstakels dan mannen als ze zoeken naar hulpverlening die aan hun behoeften voldoet. Een reden hiervoor is dat druggebruik wordt gezien als incompatibel met kinderen hebben. Moeders zijn bang om te worden beschouwd als slechte moeders, ze zijn ook bang om hun kinderen te verliezen als ze in behandeling gaan. 60% van verslaafde moeders wenden zich prostitutie als bron van inkomen. Drie keer meer mannen dan vrouwen ondergaan behandeling voor drugverslaving. Een van de redenen hiervoor is precies moederschap: veel vrouwen hebben minstens één kind en hebben het te druk om in behandeling te gaan.

Ook bij instanties die niets met drughulpverlening te maken hebben is het in sommige landen, waaronder België, moeilijk om problemen te kunnen signaleren. Een lagere schooldirecteur die het CLB wil melden dat hij een verslavingsprobleem vermoedt bij een ouder, ziet die ouders en het kind niet meer. Ze zijn naar een andere school omdat ze geen sociaal dossier willen zien opstarten.

 

 

Wie met risicogroepen werkt moet alert zijn voor kleine signalen van afhankelijkheid

 

 

Tips

Sociaal werkers, kinderverzorgers, opvoeders en gezondheidswerkers vertonen soms tekenen van selectieve blindheid. Zo raken ze ervan overtuigd dat ze niet hoeven in te grijpen. De groep ‘drugverslaafde ouders met jonge kinderen’ wordt niet erkend als deel van de samenleving. Er rust ook een taboe op de combinatie van verslaving en ouderschap. Professionals buiten de specifieke drughulpverlening hebben moeite om risico’s in andere situaties anders in te schatten (misbruik, gecontroleerd gebruik, crisis bijvoorbeeld). De manual geeft voorbeelden van situaties en rules of conduct, gedragsregels om hier op een adequate manier als hulpverlener mee om te gaan. Maar ze gaat ook verder en bespreekt ook benaderingswijzen van residentiële of ambulante diensten in de drughulpverlening.

 

 

De therapeut zoekt een evenwicht tussen geruststellen en wijzen op de pijnlijke waarheid

 

 

En wat nu?

De manual is alleen in het Engels digitaal beschikbaar. We zoeken de financiële mogelijkheden om het aangepast en vertaald in het Nederlands uit te geven. Op een studiedag die De Sleutel in Gent organiseerde in 2002 werd de behoefte daaraan duidelijk uitgesproken. Ondertussen heeft De Sleutel, samen met Bubbels en Babbels uit Antwerpen, aan een ander project voor verslaafde families deelgenomen: http://www.encare.info/. Kwalitatieve opleiding en training op gespecialiseerd (drughulpverlening) en algemeen (kinderopvang) niveau is een volgende noodzakelijke stap om tegemoet te komen aan deze problematiek.

 

Peer van der Kreeft, eindredactie Vulnerable people: addicted others and their young children Manual

 

Tekeningen: Anneke Portier, Gent